يك حكومت ديكتاتورى بيستساله سقوط كرده بود فوق العاده هيجانآور بود .
ب . عقدهء حقارت كه از سخنان يزيد در وقت آوردن سر امام به حضورش پيداست كه تمسك كرد به آيهء
« قُلِ اللَّهُمَّ مالِكَ الْمُلْكِ . . . »
« 1 » .
ج . حس انتقامجويى كه مربوط مىشود به جريانات گذشتهء بنى هاشم و بنى اميه .
عمل جگرخوارگى هند و عكس العملهاى مختلف ابو سفيان در طول تاريخ گواه بر مطلب است . جنگ بدر احقادى در بنى اميه به وجود آورد . اشعار يزيد : ( لَيْتَ اشْياخى بِبَدْرٍ شَهِدُوا . . . ) گواه مطلب است « 2 » 3 . مقايسهء وضع امام حسين بعد از معاويه و استغاثه و استمداد مردم براى بيعت ، با وضع حضرت امير بعد از قتل عثمان و طلب بيعت مردم . ايضاً مقايسهء خود اين مردم با خود آن مردم .
4 . به عقيدهء آقاى صالحى در قيام ابتدايى بايد احتمال شكست از احتمال موفقيت كمتر باشد و گرنه جايز نيست ، ولى در قيام دفاعى احتمال موفقيت هر اندازه ضعيف باشد مشروع است .
ايشان تمام اهميت را در ناحيهء احتمال ذكر كردهاند كه اگر ظنّ غالب باشد جايز است و الّا جايز نيست ، در صورتى كه عمده جانب محتمل است . بعضى از محتملها اگر احتمال موفقيت نود درصد هم باشد در مقابل احتمال از دست دادن جايز نيست ولى بعضى محتملها اگر احتمال موفقيت فوق العاده ضعيف هم باشد بازهم قيام جايز است .
5 . به عقيدهء آقاى صالحى قيام امام با تهاجم دستگاه حاكمه شروع شده و چهار مرحله داشته است :
الف . از وقتى كه به مكه رفت تا وقتى كه تصميم داشت در مكه بماند .
ب . از هنگامى كه تصميم گرفت به كوفه برود تا برخورد با حرّ رياحى .
ج . از برخورد با حرّ تا شروع جنگ .
د . مرحلهء جنگ .
از اين چهار مرحله ، مرحلهء اول و سوم و چهارم دفاعى بوده ، و مرحلهء دوم نيمه دفاعى و نيمه ابتدايى بوده است .
هامش
( 1 ) . آل عمران / 26 .
( 2 ) . شقّ چهارمى هست و يا مؤيدى براى شقوق سهگانه هست و آن اينكه عرب خصوصاً امثال زياد و ابن زياد طبعاً خشن و خونخوار بودند .