محروم ماند . گرايش به فلسفهء مادى در غرب علل و موجبات فراوانى دارد كه اكنون مجال شرح آنها نيست « 1 » . به عقيدهء ما علت عمدهء آن ، ناتوانى و نارسايى مفاهيم حكمت الهى غرب بود . اگر كسى بخواهد مقايسهاى در زمينهء بحثهايى كه در اين دو سه فصل اشاره شد به عمل آورد ، لازم است در اطراف برهان وجودى كه از آنسلم مقدس تا دكارت و اسپينوزا و لايب نيتس و كانت و غيره به بحث و رد و قبول آن پرداختهاند ، مطالعه كند و آنگاه آن را با برهان صدّيقين صدرالمتألهين كه از انديشههاى اسلامى و مخصوصاً كلمات على عليه السلام الهام يافته است مقايسه نمايد تا ببيند « تفاوت ره از كجاست تا به كجا ! » .
هامش
( 1 ) رجوع شود به كتاب علل گرايش به ماديگرى تأليف مرتضى مطهرى ، بخش « نارساييهاى مفاهيم فلسفى » .