همچنانكه در فصل اول و دوم كتاب ذكر شده ، نهج البلاغه منتخبى است از خطبهها و وصايا و دعاها و نامهها و كلمات كوتاه على عليه السلام كه سيد شريف رضى در حدود هزار سال پيش جمع آورى كرده است .
نه كلمات مولى منحصر است بدانچه سيد رضى گرد آورده است « 1 » و نه گردآورى كلمات اميرالمؤمنين عليه السلام منحصر به سيد رضى بوده است .
اكنون دو كار لازم در مورد نهج البلاغه در پيش است : يكى غور و تعمق در محتواى نهج البلاغه است ، تا مكتب على در مسائل مختلف و متنوعى كه در نهج البلاغه مطرح است دقيقاً روشن شود كه جامعهء اسلامى سخت بدان نيازمند است ؛ ديگر تحقيق در اسناد و مدارك نهج البلاغه . خوشبختانه مىشنويم كه در گوشه و كنار جامعهء اسلامى فضلايى مشغول انجام اين دو مهم مىباشند .
آنچه در اين كتاب آمده است ، مجموع مقالات متسلسلى است كه در سالهاى 51 - 52 در مجلهء گرامى « مكتب اسلام » منتشر شده است و اكنون به صورت يك كتاب در اختيار خوانندگان محترم قرار مىگيرد . قبلًا پنج جلسه در مؤسسهء اسلامى حسينيهء ارشاد تحت همين عنوان سخنرانى كرده بودم . بعد از آن بود كه علاقهمند شدم با تفصيل بيشتر به صورت يك سلسله مقالات آنها را منتشر كنم .
از اول كه نام « سيرى در نهج البلاغه » به آن دادم ، توجه داشتم كه كار من جز يك « سير » و يك « گردش » نام ديگرى نمىتواند داشته باشد ؛ هرگز نمىتوان اين كوشش مختصر را « تحقيق » ناميد . نه وقت و فرصت يك تحقيق را داشتم و نه خودم را لايق و شايستهء اين كار مىدانستم . بعلاوه تحقيق عميق و دقيق در محتواى نهج البلاغه و شناخت مكتب على و همچنين تحقيق در اسناد و مدارك نهج البلاغه كار يك فرد نيست ، كار گروه است . ولى از باب « ما لا يُدْرَكُ كُلُّهُ
هامش
( 1 ) مسعودى كه صد سال قبل از سيد رضى بوده است در جلد دوم مروج الذهب مىگويد : « در حال حاضر چهارصد و هشتاد و اندى خطبه از على در دست مردم است » در صورتى كه همهء خطبههاى گردآورى شدهء سيد رضى 239 است ، يعنى كمتر از نصف عددى كه مسعودى مىگويد .