ب . اصل حركت
تاريخچهء مسألهء حركت
يكى از اصول ديالكتيك اصل حركت است . راجع به حركت ، تاريخچهاى در كتابهاى تاريخ فلسفه ذكر مىكنند كه به طور اجمال در اينجا بيان مىشود .
يكى از چيزهايى كه از قديم فكر بشر را به خود مشغول داشته است ، تغييراتى است كه در عالم مشاهده مىشود . اين تغييرات هم مانند « تضاد » جنبهء عمومى داشته و قهراً اذهان را به طرف خود جلب مىكرده است .
افكار ، در ميان تغيير و ثبات يعنى اينكه آيا اصل ، ثبات است و تغييرها امور سطحى و ظاهرى و احيانا فريب و خيال است يا اصل ، تغيير است و ثبات امر ظاهرى و خيالى [ در ترديد بود ] .
در فلسفهء قديم يونان - كه به تصديق امروزيها نطفهء همهء فلسفههايى كه در عصرهاى بعد پيدا شده در آن دوره وجود داشته است - بعضى فيلسوفان بيشتر توجهشان به تغيير بوده است و هراكليت نمايندهء اين گونه طرز تفكر است . البته از او در اين مورد ، تنها جملههايى ذكر شده است نه برهان فلسفى ، مانند جملهء معروف « هيچ كس در يك رودخانه دو بار آبتنى نمىكند » كه اشاره به اين است كه همه چيز در