يقول : البارى تعالى عالم بجميع المعلومات على طريق الإحاطة بالأسباب التى هى الأعداد و المقادير . و هى لا تختلف ؛ فعلمه لايختلف .
اعداد را با حقايق موجودات تطبيق مىدهد . بعد مىگويد چون علل اصلى ، همين اعداد و مقادير هستند و همهء اشياء از همين اعداد و مقادير به وجود آمدهاند و واجب تعالى عالم به همهء اعداد و مقادير است ، عالم به همهء اشياء است . آنگاه مىگويد چون اعداد تغيير پيدا نمىكنند علم واجب هم تغيير پيدا نمىكند .
و ربما يقول : المقابل للواحد هو العنصر الأول كما قال انكسيمانس ، و يسمّيه الهيولى الاولى ، و ذلك هو الواحد المستفاد ، لا الواحد الذى هو كالآحاد و هو واحد ، كل ، تصدر عنه كل كثرة ، و تستفيد الكثرة منه الوحدة التى تلازم الموجودات و لا تفارقها ألبتة كما قرّرنا .
ما شخصى به نام انكسيمانس نداريم و نظرى كه به او نسبت مىدهد با انكسيمندروس مطابق است كه [ از فيلسوفان پيش از سقراط و ] ملطى بوده . گفتيم كه مقابل عدد اثنين عقل است و مقابل عدد ثلاثه نفس است و مقابل عدد 4 طبيعت است . نگفته بود كه مقابل عدد واحد چيست ؛ ولى چون واحد را خارج از اعداد مىداند و مبدأ كل اعداد مىداند ، قهراً آن را مطابق با واجب مىداند . ولى شهرستانى مىگويد گاه فيثاغورس مىگويد كه عنصر اوّل مقابل واحد است ، همانطور كه انكسيمانس گفته است .
بنابر تحقيقاتى كه كردهاند مسلّم شده كه اين عقايدى كه به فيثاغورس نسبت مىدهند ، عقايد يك نفر نيست ، چه اينها را عقايد او بدانيم يا غير او ، براى اينكه عقايد ضد و نقيضى مىباشد . به همين جهت مىگويد : « و ربما يقول . . . » . معلوم مىشود كه اين افكار ميان اتباع فيثاغورس در طول پانصد سال يا هزار سال پيدا شده است . قبلًا خوانديم كه مقابل وحدت ، ذات حق است و خدا با واحد مساوى است . ولى اينجا مىگويد كه مقابل واحد عنصر اول است كه هيولاى اولى مىباشد . به همين جهت اين واحد ، واحد مستفاد از غير است ، زيرا قبلًا گفته بوديم كه وحدت بر دو قسم است :
وحدت مستفاد از غير ، و وحدت غير مستفاد از غير . واحد غير مستفاد كالآحاد است و هر كثرتى از او صادر شده . بنابراين واحد غير مستفاد اصل مبدأ است ، خارج از آن است كه عددى در مقابل آن قرار گيرد ، او خود مبدأ اعداد است .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 533
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٥٣٣