و هم او مىگويد :
« گفتهاند كه در عمق وجدان شعلهاى فروزان است ، انسان خود را آنچنانكه هست مىبيند ، از خودخواهىاش ، حرصش ، گمراهيها و كجفكرىهايش و از غرور و نخوتش پرده برمىدارد ، براى انجام تكليف اخلاقى رام مىشود ، براى كسب خضوع فكرى اقدام مىكند ؛ در همين هنگام سلطنت پرجلال آمرزش در برابر او پديدار مىگردد . » « 1 »
از جملهء اين دانشمندان ويليام جيمز است . وى مىگويد :
« هر قدر انگيزه و محرك ميلهاى ما از عالم طبيعت سرچشمه گرفته باشد غالب ميلهاى ما و آرزوهاى ما از عالم ماوراء طبيعت سرچشمه گرفته ، چرا كه غالب آنها با حسابهاى مادى و عقلانى جور در نمىآيد . » « 2 »
هم او مىگويد :
« من به خوبى مىپذيرم كه سرچشمهء زندگى مذهبى دل است ، و قبول هم دارم كه فرمولها و دستورالعملهاى فلسفى مانند مطلب ترجمه شدهاى است كه اصل آن به زبان ديگرى باشد . » « 3 »
هم او مىگويد :
« عموما معتقدند كه ايمان خود را بر پايههاى فلسفى محكم ساختهاند و حال آنكه مبناى فلسفى بر روى ايمان قرار دارد . » « 4 »
پاسكال (
pascal
) كه به قول مرحوم فروغى « محبت را برتر از عقل مىداند و بنياد علم و اعتقاد را بر اشراق قلبى قرار مىدهد » مىگويد :
« به وجود خدا دل گواهى مىدهد نه عقل ، و ايمان از اين راه به دست مىآيد . »
شرح
( 1 ) رسالهء نيايش ترجمهء على شريعتى .
( 2 ) كتاب دين و روان ترجمهء مهدى قائنى .
( 3 - 4 ) همان مدرك .