و از سوى ديگر همين صورتهاى جوهرى به گواهى حس و تجربه به همديگر قابل تبدل مىباشند و در صدر اين مقاله نيز به ثبوت رسانديم كه اين گونه تبدل مستلزم گسترده شدن بساط امكان و فعليت و بالأخره تحقق حركت مىباشد جز اينكه حركتهاى ديگرى مانند حركتهاى مكانى به شهادت حس در اين جهان داريم .
نتيجهاى كه از اين چند مقدمه مىتوان گرفت اين است كه :
موجودات جوهرى جهان طبيعت بىآنكه به حسب وجود شخصى از همديگر جدا و گسسته بوده باشند يك آميزش وجودى دارند كه به واسطهء او همگى يك واحد پهناورى را تشكيل مىدهند كه بالذات متحرك است و خواص و اعراض نيز كه از وجود آن بيرون نيستند به طفيل و تبع وجود آن در تبدل بوده و مانند يك قافلهء بزرگ ، پيوسته در راه تكامل در جريان بوده به سوى مقصد نهايى خود روان مىباشد .
از سخنان گذشته نتيجههاى زير را مىتوان گرفت :
( 1 ) . در جوهر و ذوات انواع طبيعى ، حركت هست .
( 2 ) . اعراض و خواص انواع خارجيه مانند نوعهاى عنصرى و مركبات در عين حال كه ساكن ديده مىشوند به تبع جوهرشان متحركند .
( 3 ) . هر پديدهء جوهرى يك قطعهء مخصوصى است از اين حركت پهناور كه از پديدهء پيش از خود و پس از خود به حسب واقع گسسته و جدا نيست اگر چه ما آن را يك موجود جدا از ديگران فرض مىكنيم ؛ درست مانند قطعات زمان كه با تاريكى و روشنى روز و شب از همديگر جدا شده و به شماره مىآيند در حالى كه يك حركت ممتد و متصل بيش نيستند .
شرح
طور كه در متن آمده است - به كلى عوض مىشود يعنى در هيچ قضيهاى يك واحد مشخص پيدا نخواهيم كرد كه محمول را به او نسبت دهيم . مفهوم « انسان غذا مىخورد » اين خواهد بود كه انبوهى از اجزاى لا يتجزاى ماده كه پيش مردم « انسان » ناميده مىشود خاصهء تغذيه را دارد ، بلكه بنا بر فرضيهء حركت عمومى ( البته حركت مكانى ) كه هر چه هست حركت است ، مفهوم « انسان غذا مىخورد » اين است كه ما مجموعهاى از حركات و امواج را « انسان » ناميدهايم و آنگاه آن مجموعه را به استثناى يك واحد از حركات و امواج ، « موضوع » فرض كرده و واحد كنار گذاشته شده را به مجموع نسبت دادهايم ؛ و به هر حال « حمل » به مفهوم وحدت واقعى ميان دو چيز و به عبارت ديگر اتحاد وجودى دو مفهوم هرگز معنى نخواهد داشت .
اين مطلب در خود متن توضيح داده شده است .