حكم قرآن و به حكم سيرهء خودشان داراى شئون متعددى بودند ، يعنى در آن واحد چند كار داشتند و چند پست را اداره مىكردند ، اولين پستى كه پيغمبر اكرم از طرف خدا داشت و عملا هم متصدى آن پست بود ، همين بود كه پيغامبر بود يعنى احكام و دستورات الهى را بيان مىكرد . آيهء قرآن مىگويد :
« ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا »
( 1 ) آنچه پيغمبر برايتان آورده بگيريد و آنچه نهى كرده [ رها كنيد ] ، يعنى آنچه پيغمبر از احكام و دستورها مىگويد ، از جانب خدا مىگويد . پيغمبر از اين نظر فقط بيان كنندهء آن چيزى است كه به او وحى شده . منصب ديگرى كه پيغمبر اكرم متصدى آن بود ، منصب قضاست ، او قاضى ميان مسلمين بود ، چون قضا هم از نظر اسلام يك امر گترهاى نيست كه هر دو نفرى اختلاف پيدا كردند ، يك نفر مىتواند قاضى باشد . قضاوت از نظر اسلام يك شأن الهى است ، زيرا حكم به عدل است و قاضى آن كسى است كه در مخاصمات و اختلافات مىخواهد به عدل حكم كند . اين منصب هم به نصّ قرآن كه مىگويد :
« فَلا وَ رَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيما شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمَّا قَضَيْتَ وَ يُسَلِّمُوا تَسْلِيماً »
( 2 ) به پيغمبر تفويض شده و رسول اكرم از جانب خدا حق داشت كه در اختلافات ميان مردم قضاوت كند . اين نيز يك منصب الهى است نه يك منصب عادى . عملا هم پيغمبر قاضى بود . منصب سومى كه پيغمبر اكرم رسما داشت و هم به او تفويض شده بود به نصّ قرآن و هم عملا عهدهدار آن بود ، همين رياست عامّه است . او رئيس و رهبر اجتماع مسلمين بود و به تعبير ديگر سائس مسلمين بود ، مدير اجتماع مسلمين بود . گفتهاند آيهء :
« أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ »
( 3 ) ناظر به اين جهت است كه او رئيس و رهبر اجتماع شماست ، هر فرمانى كه به شما مىدهد بپذيريد .
قهرا اينكه مىگوييم سه شأن ، به اصطلاح تشريفات نيست بلكه اساسا آنچه از پيغمبر رسيده سه گونه است . يك سخن پيغمبر فقط وحى الهى است . در اينجا پيغمبر هيچ اختيارى از خود ندارد ، دستورى از جانب خدا رسيده ، پيغمبر فقط واسطهء ابلاغ
هامش
( 1 ) . حشر / 7 .
( 2 ) . نساء / 65 : [ نه چنين است ، قسم به خداى تو كه اينان به حقيقت اهل ايمان نمىشوند مگر آنكه در خصومت و نزاعشان تنها تو را حاكم كنند و آنگاه به هر حكمى كه كنى هيچگونه اعتراضى در دل نداشته و كاملا از دل و جان تسليم فرمان تو باشند . ]
( 3 ) . نساء / 59 .