دائما تغيير مىكند و تازه آن قانون واقعى و راست ثابت تغييرناپذيرش هم يك امر ضرورى نيست كه خلافش محال باشد ، همين طور كه عرض كردم بستگى دارد به مشيت الهى .
ايشان در آن مسألهاى كه منكرين معجزه يعنى منكرين خارق العاده بودن معجزه مثل مرحوم سيد احمد خان به آن تمسك كردهاند [ يعنى ] آيات قرآن راجع به سنن كه قرآن مىگويد كه سنن لا يتغير الهى هست ، مىگويند كه اين مسأله سنن در قرآن اختصاص دارد به مسائلى كه مربوط به عدل الهى است يعنى به مسائلى كه مربوط به تكاليف بندگان است كه خداوند به بندگان نيكوكار پاداش مىدهد و بندگان بدكار را مجازات مىكند . هر جا در قرآن مسألهء سنت آمده است كه سنت خدا تغيير نمىكند يعنى در اين زمينه ، يعنى سنت خدا هرگز عوض نمىشود كه يك روزى به نيكوكاران كيفر بدهد يا كيفر بدكاران را ندهد . پس در حدود افعال بشرى و عكس العملى كه خداوند در مقابل آن نشان مىدهد ، اين است سنت لا يتغير الهى ، و قرآن در غير اين مورد سنت لا يتغير را نپذيرفته ، و خيلى هم تعجب مىكنند و مىگويند عجيب است از افرادى كه به اين آيات تمسك مىكنند و به خود قرآن مراجعه نمىكنند ببينند اين آيات موردش كجاست و بعد مىگويند سنن لا يتغير ، سنن لا يتخلّف ، قانون خلقت تغييرناپذير است . مىگويند كى قرآن گفته قانون خلقت تغييرناپذير است ؟ ! گفته قانون پاداش و كيفر من تغييرناپذير است . اين آيات را هم ايشان اينطور مىگويند .
ولى آيات ديگرى كه آن دسته متعرض شدهاند كه قرآن از زبان پيغمبران مىگويد « من بشرى هستم مانند شما » آنها را ايشان متعرض نشدهاند .
نظريهء سوم
و اما نظريهء سوم : نظريهء سوم اين است كه قوانين طبيعى هم آن جورها نيست كه از قبيل قوانين قراردادى بشرى باشد و خداوند قراردادهايى داشته باشد كه مثلا خاصيت آتش اين است ، خاصيت حرارت اين است ، خاصيت جسم اين است . چرا خاصيت جسم اين است ؟ خاصيتهاى حيات اين است ؟ خدا اينجور قرار داده . قرار دادن هم يك قرار دادن قراردادى است مثل قوانين موضوعهء ما . هر روز هم خواست ، خودش قانونش را عوض مىكند ، دست خدا كه بسته نيست ،
« يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ »
حرف يهود