باشد ولى بر بشرى وحى نفرستد » . اين همان استدلال از خداست بر وجود نبوّت و وحى . اين ديگر آئيننامه هم نيست كه براى خدا معين شده باشد . در قسمت دوم استدلال مىكند بر امر موجود ، [ و مجموعا چنين مىشود : ] « نه خدا را شناخته است و نه اين اثر موجود را تشخيص داده است كه كتابهاى آسمانى باشد » . از هر دو راه استدلال شده و به اصطلاح هم دليل لمّى آورده است ( چون آن كسى كه منكر بوده ، خدا را قائل بوده ، گفت خدا بر بشر چيزى نازل نكرده . مىگويد نه ، اگر تو خدا را شناخته بودى چنين حرفى نمىزدى ) [ و هم دليل انّى ، زيرا ] بعد هم استناد مىكند به اثرشان ، به شاهد و دليلشان كه در خارج وجود دارد كه كتاب آسمانى باشد .
آيهء ديگر در سورهء اسراء آيه 95 است در جواب كسانى كه مىگفتند اگر خدا مىخواست رسولى بفرستد و وحيى نازل كند و پيامى براى ما بفرستد چرا يك بشر را بفرستد ، بايد يك فرشته را مىفرستاد . در جواب اينها جوابهاى مختلف و متعدد نوشته شده است كه اگر ما فرشته را بر شما مىفرستاديم باز بايد او را بشرى قرار مىداديم
لَجَعَلْناهُ رَجُلًا
. به آن استدلال كار نداريم .
يك استدلال ديگر اين است كه : اگر در روى زمين فرشتگانى بودند آن وقت ما بر آنها رسولى از نوع فرشتگان مىفرستاديم . از اين آيه فهميده مىشود كه چون شما بشر هستيد خداوند براى شما هادىاى از نوع بشر مىفرستد ، فرشتگانى در روى زمين نيستند ولى اگر فرشتگان در روى زمين مىبودند ما كه خدا هستيم آنها را هم مهمل و بىهدايت نمىگذاشتيم ، باز آنها را هم از طريق يك فرشتهاى هدايت مىكرديم ، يعنى ما كه ما هستيم نه بشر را مهمل مىگذاريم در امر هدايت و نه فرشتگان را .
در آن جلسه اين آيه را خواندم :
لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَ الْمِيزانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ
( كه قرآن به طور علت غايى بيان مىكند ) يعنى ما پيغمبران را فرستاديم براى همين كه عدالت در ميان بشر بر قرار بشود ، يعنى قرآن اين مطلب را مسلّم گرفته است كه اگر پيغمبران در دنيا نمىآمدند عدالتى در زندگى بشر وجود نمىداشت ، ولى البته چون بنا بر اجبار نيست ، همين مقدار كه بشر وسيله داشته باشد ، وسيلهء اينكه عدالتى در كار باشد ، كه وقتى وسيله بود لا بد افراد زيادى به او مىگروند اين كار خواهد شد . اگر اين نياز به قانونى كه از طرف خدا وحى بشود و مردم به آن ايمان داشته باشند در كار نبود يا بشر از راه ديگر اين را تهيه مىكرد ، اين