اين مثل راز تفاوتها را بيان مىكند كه منشأ اين تفاوتها اختلاف ظرفيتهاست . اين يك گوشهاى است از مطلبى كه ما در جلسههاى گذشته مىگفتيم .
« تفكيكناپذيرى خير و شر » در خلقت آدم
آيهء ديگرى در قرآن است كه از آنجا هم به طور اشاره و ضمنى ، اين مسألهء خودمان را مىتوانيم استفاده كنيم و آن آيهء مربوط به خلقت آدم است كه قرآن كريم آن را اين طور طرح كرده است كه خداوند وقتى مىخواست آدم را بيافريند ، آن را به فرشتگان اعلام كرد :
« وَ إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً »
. فرشتگان مىدانستند كه در طبيعت انسان شر و فساد هست ( 1 ) ، و لهذا با تعجب سؤال كردند :
خدايا تو مخلوقى را مىخواهى بيافرينى كه در وجود او شر و فساد است ؟
« قالُوا أَ تَجْعَلُ فِيها مَنْ يُفْسِدُ فِيها وَ يَسْفِكُ الدِّماءَ »
كسانى را مىآفرينى كه در روى زمين افساد خواهند كرد ؟ افساد همين شرهايى است كه ما مىگوييم از انسانها بر مىخيزد و يكى از فسادها كه از همه بالاتر است و در حد اعلاست ، خونريزى است ، خون يكديگر را مىريزند .
« وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَكَ »
اما ما جز تسبيح و تقديس تو كارى نداريم ، چرا خلقت مىكنى ؟
« قالَ إِنِّي أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُونَ »
( 2 ) من چيزى را مىدانم كه شما نمىدانيد .
« وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلائِكَةِ فَقالَ أَنْبِئُونِي بِأَسْماءِ هؤُلاءِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ . قالُوا سُبْحانَكَ لا عِلْمَ لَنا إِلَّا ما عَلَّمْتَنا إِنَّكَ أَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ »
( 3 ) .
اينها جزء آيات بسيار پرمعنا و قهرا مرموز قرآن است و قرآن كريم هم در اين طور مواقع براى اينكه مردم بيشتر وادار شوند به تعمّق و تدبّر ، خصوصياتش را توضيح نمىدهد و حتى شايد خصوصياتش توضيح دادنى نيست ، رسيدنى است نه پايين آوردنى . بعضى از مطالب مطالبى است كه بايد افراد برسند به آنجا و درك كنند ، نمىشود مطلب را در سطح پايين آورد كه همه درك كنند .
« وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ »
اسمها را ،
هامش
( 1 ) . منشأ [ اين آگاهى ] چه بوده ؟ عجالتا به ما مربوط نيست .
( 2 ) . بقره / 30 .
( 3 ) . بقره / 31 و 32 .