- آنها هم دستگاه ناقصى دارند كه بر حسب احتياجات خودشان استفاده مىكنند .
استاد : ولى همين دستگاهى كه الآن در انسان و حيوان هست به نام دستگاه چشم ، آيا اين تدريجا به وجود آمده ؟ و تدريجا هم كه به وجود آمده ، در هر مقدارى كه به وجود آمده ، مورد استفاده بوده و مىشده از همين دستگاه چشم استفاده بكنند يا نه ؟
- نظريهء داروين فعلا مطرح نيست . الآن نظريات توسعه پيدا كرده و مثلا نظريهء « موتاسيون » پيدا شده است و آن هم تكامل پيدا كرده و امروز نظريهاى كه در تكامل مورد بحث علماى مغرب است ، نظريهء « تكامل ديويژه » ( تكامل متوجه و هدفدار ) است . بنابراين فيناليزم و تكامل هدفدار مورد حمله نيست . تكامل هدفدار اتفاقا مورد حملهء آن عده از علماست كه از لحاظ اجتماعى فكر ماركسيستى دارند . نظريهء داروين بر اساس تنازع بقا پايه و مبنايى براى اصل نزاع طبقاتى است كه ماركسيستها روى تعصب بر آن تكيه مىكنند . امروز تكامل به عنوان يك نظريه مطرح است ولى با نظريهء داروين از زمين تا آسمان تفاوت دارد .
استاد : ما در نظر داشتيم همانها را هم در اينجا مطرح كنيم ، خواهش هم كرديم آقايانى كه اطلاعات بيشترى دارند در اختيار ما بگذارند كه بتوانيم استفاده كنيم . ولى در حدود اطلاعات خودمان خواستيم از بسيطترين نظريه - كه در نظريات علمى ، نظريهء لامارك است - بگيريم برويم جلو تا ببينيم به كجا رسيده است . بحث ما فقط روى داروينيزم نبود ، روى تكامل بود و لذا عنوانى كه انتخاب كرديم « توحيد و تكامل » است ، و ما احساس كرديم كه هر چه اين نظريهء تكامل پيش رفته است ، نظريهء « هدفدارى » تقويت شده ، نه اينكه تضعيف شده باشد .
بحث ما دربارهء تكامل از نظر علمى تا يك حدودى تقريبا روشن شد كه چه مىخواهيم بگوييم . مراحل بعد يعنى از « موتاسيون » به بعد را ، از آقايان هر كس داوطلب است بيايد اينجا بيان كند تا ما هم استفاده كنيم .
- به نظر من مسألهاى كه خيلى مهم است ، مسألهء موجود زنده است . اگر اين مسأله را به عنوان يك اصل بپذيريم ، مسائل ديگر حل مىشود ولى نكته اينجاست كه اين مسأله هنوز حل نشده است . موجود زنده به موجودى مىگوييم كه داراى صفات مشخصى است از قبيل حركت ، تغذيه ، صيانت نفس و توليد مثل ، و مطالعه در احوال و سير تكامل موجود زنده منتج به قوانينى است كه در طبيعت وجود دارد و دربارهء موجود زنده صادق است . آنچه مهم است اين است كه مثلا وقتى به نظر لامارك
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 257
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٥٧