حاصل مىشود و عدهء زيادى از تغييرات گوناگون در محيط معينى به ظهور مىرسد . »
داروين به اين مطلب - كه خصوصا مخالف نظريهء لامارك است - متوجه شده است . آنها مىگفتند محيط مؤثر است ، بعد ديدند كه گاهى اوقات در محيطهاى مختلف اثر واحد پيدا مىشود و در محيط واحد آثار مختلف پيدا مىشود ، يعنى قانون تأثير محيط ، صد در صد صادق نيست . از همهء حرفهاى او صريحتر در باب اصل علت غايى اين مطلب است كه بعد از آنكه مىگويد بسيارى از تغييرات مثل هم در محيطهاى مختلف پيدا مىشود و تعداد زيادى از تغييرات گوناگون در محيط واحد پيدا مىشود ، مىگويد :
« به نظر داروين عامل مهم بايد قاعدتا تمايل به تغيير باشد كه تحت اثر عامل مجهولى صورت مىگيرد . »
اين همان حرف الهيون است .
- تماس اين مسأله با ادلهء توحيد چيست ؟
استاد : من معتقدم كه با نظريهء « تبدّل انواع » نمايش اصل علت غايى را بهتر مىشود درك كرد ، خيلى هم بهتر مىشود درك كرد .
- جنابعالى راجع به تكامل صحبت فرموديد ، اما راجع به تبدّل انواع كه بيشتر با خداشناسى و قرآن و ساير كتابهاى مذهبى تناسب دارد ، صحبتى نفرموديد .
استاد : عرض كرديم كه طرح مسأله از نظر تماس با كتابهاى مذهبى ، مرحلهء بعدى است . تكامل هم كه عرض كرديم ، مقصودمان فقط تكامل فرد نبود ، بلكه مقصود همان تكامل از نوعى به نوع ديگر و همين رابطهء نسلى بود ، و عرض كرديم از نظر خداشناسى به عنوان يك مسألهء عقلى و علمى ، اينكه قائل بشويم رابطهء نسلى افراد هر نوعى فقط با اجداد نوع خودشان است نه با اجداد نوع ديگر ، يا قائل بشويم با اجداد
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 255
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٥٥