بشر پس از آنكه خدا را شناخت و به صدق گفتار پيامبران ايمان آورد و دانست كه آنچه به عنوان وحى ابلاغ مىكنند واقعا از طرف خداست و تخلّفناپذير است ، به روز قيامت و حيات جاويد اخروى كه همهء پيامبران ايمان به آن را مهمترين اصل پس از توحيد معرّفى كردهاند ، ايمان پيدا مىكند . از اين رو درجهء ايمان هر فرد به حيات اخروى از طرفى بستگى دارد به درجهء ايمان او به « اصل نبوّت » و صدق گفتار پيامبران ، و از طرف ديگر بستگى دارد به اينكه سطح معارف انسان تا چه حد بالا باشد و تصوّرش از امر معاد و عالم آخرت چه اندازه صحيح و معقول و خردپسند باشد و تصوّرات جاهلانه و عاميانه در آن راه نيافته باشد .
البتّه علاوه بر راه وحى الهى كه وسيلهء پيامبران به بشر ابلاغ شده است يك عدّه راههاى ديگر - و لا اقل قرائن و علائم ديگر - براى اعتقاد و ايمان به معاد وجود دارد كه نتيجهء تلاشهاى فكرى و عقلى و علمى خود بشر است و حدّ اقل ، تأييدى براى صحّت سخن پيامبران در امر معاد و عالم آخرت شمرده مىشود . آن راهها عبارتند از :
1 . راه شناخت خدا 2 . راه شناخت جهان 3 . راه شناخت روح و نفس انسان ما فعلا به اين راهها كه بحث در آنها مستلزم پيش كشيدن يك سلسله بحثهاى علمى و فلسفى است كارى نداريم و تنها از طريق وحى و نبوّت وارد مطلب مىشويم ، ولى نظر به اينكه در خود قرآن به اين راهها تصريح يا اشاره شده است ، ما در بخشى كه بعدا تحت عنوان « استدلالهاى قرآن دربارهء جهان ديگر » ذكر خواهيم كرد به اين راههاى سهگانه اشاره خواهيم كرد .
مسائلى كه لازم است مورد بحث قرار گيرد تا آنكه مسألهء زندگى جاويد و حيات اخروى از نظر اسلام روشن شود امور ذيل است :
ماهيّت مرگ زندگى پس از مرگ عالم برزخ قيامت كبرى
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 503
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٥٠٣