« حكمت را در هركجا و در نزد هر كس و لو مشرك يا منافق يافتيد ، از او اقتباس كنيد . » ( 1 )
و هم فرمود : « علم را جستجو كنيد و لو مستلزم آن باشد كه تا چين سفر كنيد . » ( 2 )
اين تأكيد و تشويقها دربارهء علم سبب شد كه مسلمين ، با همّت و سرعت بىنظيرى به جستجوى علم در همهء جهان پرداختند ، آثار علمى را هركجا يافتند به دست آوردند و ترجمه كردند و خود به تحقيق پرداخته و از اين راه علاوه بر اينكه حلقهء ارتباطى شدند ميان تمدّنهاى قديم يونانى و رومى و ايرانى و مصرى و هندى و غيره و تمدّن جديد اروپايى ، خود يكى از شكوهمندترين تمدّنها و فرهنگهاى تاريخ بشريّت را آفريدند كه به نام « تمدّن و فرهنگ اسلامى » شناخته شده و مىشود .
خلق و خويش مانند سخنش و مانند دينش جامع و همه جانبه بود . تاريخ ، هرگز شخصيّتى مانند او را ياد ندارد كه در همهء ابعاد انسانى در حدّ كمال و تمام بوده باشد . او به راستى انسان كامل بود .
هامش
( 1 ) . بحار الانوار ، ج 2 / ص 97 و 99 ( با اندكى اختلاف ) .
( 2 ) . بحار الانوار ، ج 1 / ص 177 .