دين يا اديان
علماى دينشناسى و نويسندگان تواريخ مذاهب معمولا تحت عنوان « اديان » بحث مىكنند ، مثلا مىگويند دين ابراهيم ، دين يهود ، دين مسيح و دين اسلام ، هر يك از پيامبران صاحب شريعت را آورندهء يك دين مىدانند . اصطلاح شايع ميان مردم نيز همين است .
ولى قرآن اصطلاح و طرز بيان ويژهاى دارد كه از بينش خاصّ قرآنى سرچشمه مىگيرد . از نظر قرآن دين خدا از آدم تا خاتم يكى است . همهء پيامبران اعمّ از پيامبران صاحب شريعت و پيامبران غير صاحب شريعت به يك مكتب دعوت مىكردهاند .
اصول مكتب انبياء كه دين ناميده مىشود يكى بوده است . تفاوت شرايع آسمانى يكى در يك سلسله مسائل فرعى و شاخهاى بوده كه بر حسب مقتضيات زمان و خصوصيّات محيط و ويژگيهاى مردمى كه دعوت مىشدهاند متفاوت مىشده است و همه شكلهاى متفاوت و اندامهاى مختلف يك حقيقت و به سوى يك هدف و مقصود بوده است ، و ديگر در سطح تعليمات بوده كه پيامبران بعدى به موازات تكامل بشر ، در سطح بالاترى تعليمات خويش را كه همه در يك زمينه بوده القاء كردهاند . مثلا ميان تعليمات و معارف اسلام در مورد مبدأ و معاد و جهان ، و معارف پيامبران پيشين از نظر سطح مسائل ، تفاوت از زمين تا آسمان است ، و به تعبير ديگر ، بشر در تعليمات انبياء مانند