عصر غيبت صغرا مربوط مىشود . در عصر امام صادق عليه السّلام ، شرايط مناسبى براى اقدام آن جناب به تعيين وكلايى براى ارتباط با شيعيان فراهم آمد . در عصر امام كاظم عليه السّلام ، اين حركت رو به گسترش و توسعه نهاد ؛ و در عصر امام رضا عليه السّلام همچنان به فعاليت خود ادامه داد . از عصر امام جواد عليه السّلام به بعد ، و به خصوص در عصر امامين عسكريين عليهما السّلام ، گسترش خوبى در اين سازمان ايجاد شد ؛ تا اينكه در عصر غيبت صغرا ، اين سازمان نقش اصلى خود را ايفا كرد و به تنها وسيله ممكن براى ارتباط با ناحيه مقدّسه مهدويّه تبديل شد . پس از پايان عصر غيبت صغرا ، وظايف اين سازمان بر دوش عموم فقهاى جامع شرايط در عصر غيبت كبرا قرار گرفت .
4 . محدوده جغرافيايى فعاليت سازمان وكالت ، شامل اكثر مناطق آن روز جهان اسلام مىشده است . در برههاى ، ناحيه حجاز با مركزيت مدينه ، و در برههاى ديگر ، مرو و سپس سامرّا مركز و دفتر وكالت بوده ، و مناطق مختلف حجاز و يمن و عراق و شمال آفريقا و ايران تا دورترين مناطق ، همچون خراسان و ماوراء النهر ، و از سوى ديگر تا آذربايجان و اهواز و ديگر مناطق شيعهنشين ، در زير پوشش اين سازمان مبارك قرار داشتند .
5 . رهبرى اين سازمان ، همواره حتى در دوران غيبت صغرا ، بر دوش ائمه معصومين عليهم السّلام بود و سپس دستياران آنها ، كه مىتوان از ايشان به وكلاى ارشد تعبير كرد ، نقش سازماندهى و سامان دهى فعاليت وكلاى نواحى را بر عهده داشتند . امامان شيعه عليهم السّلام با تعيين و نصب وكلاى نواحى ، و تبيين وظايف آنان ، و معرفى ايشان به شيعه ، نظارت بر كارشان ، مقابله با حركتهاى انحرافى در سازمان وكالت ، تأمين مالى وكلا ، و تأمين امنيت سازمان به انجام وظايف خود به عنوان رهبر اين سازمان مشغول بودند . وكلا نيز در كنار ائمه عليهم السّلام با رعايت اصل اجتناب ناپذير نهانكارى و تقيّه ، و با بهرهگيرى از ابزارهاى ارتباطى مناسب ، همچون : ارتباط حضورى و مشافهى ، ارتباط مكاتبهاى ، ارتباط از طريق پيك و قاصد و ارتباط با طرق خارق عادت ، و با بهرهگيرى از خوارق عادات و معجزات در صورت لزوم ، كار اين شبكه ارتباطى وسيع را در برهههاى حساس و خطرناك تاريخى به پيش مىبردند .
6 . اين سازمان ، داراى وظايف و مسئوليتهاى مخصوص به خود بوده است .
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 714
مساهمون: محمدرضا جبارى
ص٧١٤