براى نمايندگى و وكالت امام معصوم عليه السّلام در يك ناحيه ، وى را به عنوان وكيل خود معرفى مىكردند . با اين حال ، طبع زلّتپذير بشرى از يك سو ، و سروكار داشتن وكلا با يكى از فريبندهترين جلوههاى حيات مادّى ، يعنى اموال و وجوه شرعى از سوى ديگر ، باعث مىشد گاهى لغزشهايى از آنان صادر شود . در اين صورت ، بسته به كمّ و كيف آن ، لغزش از جانب ائمه عليهم السّلام برخورد لازم با آن صورت مىگرفت . در مواردى نيز فساد اخلاقى يا اعتقادى ، منشأ فساد وكيل و گرايشهاى باطل در وى مىشد . امامان معصوم عليهم السّلام در مقام رهبرى سازمان ، با اينگونه موارد نيز برخورد جدّى مىكردند .
بررسى نمونههايى از برخوردهاى ائمه عليهم السّلام با اين دست از وكلا مىتواند ما را در تبيين هرچه بهتر اين بحث يارى كند .
از همان دوران آغازين حيات سازمان وكالت ، يعنى عصر امام صادق عليه السّلام ، نمونههايى از خيانت در كار بعضى از وكلا را شاهديم . بنابه نقل كلينى ، يكى از وكلاى امام صادق عليه السّلام كه در اموال متعلق به آن حضرت خيانتى كرده بود ، پس از مراجعه نزد آن جناب ، مورد بازخواست و مؤاخذه واقع شد . وى در پاسخ خيانتش را انكار كرده و مكرّرا مىگفت : به خدا قسم كه من خيانت نكردهام ! حضرت كه عالم به كذب سخن او بود در پاسخ فرمود : اى فلانى ، خيانت تو يا صرف تضييع و به هدر دادن اموال من تفاوتى ندارد ؛ جز آنكه خيانت ( براى تو بدتر است چرا كه ) شرّش به تو بازمىگردد . سپس حضرت در ادامه ، اشاره به حديثى از جد مطهرش ، پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله و سلّم ، نمود كه فرمود :
« اگر كسى از شما از روزىاش بگريزد ، روزى به دنبال وى حركت كرده و به او مىرسد ؛ و اگر از اجلش فرار كند نيز به همين ترتيب ؛ و كسى كه مرتكب خيانتى بشود ، از روزىاش كسر مىشود و گناه خيانت را نيز بر دوش خواهد كشيد » . 1475712 خ 0 38 خ البته اين احتمال كه وكيل مزبور ، صرفا وكالت در برخى امور شخصى و مالى امام عليه السّلام را داشته ، و نه وكالت مورد بحث در اين پژوهش را ، منتفى نيست .
در ميان وكلاى متعدد امام كاظم عليه السّلام نيز تعدادى از برجستهترين وكلا و دستياران آن جناب پس از شهادت آن حضرت ، با طمعورزى در اموال باقىمانده در دستشان ، راه خيانت پيشه ساخته و نه تنها اموال را به جانشين به حق امام هفتم ، يعنى امام رضا عليه السّلام تحويل ندادند ، بلكه مذهب باطل وقف را بنيان نهادند . بر اساس اين مذهب ، امام
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 188
مساهمون: محمدرضا جبارى
ص١٨٨