خط مكى ، خط مدنى ، خط بصرى ، خط كوفى « 1 »
نمونههائى كه از خط عربى در قرن اول هجرى در دست است نشان ميدهد كه اين خط با خط كوفى مباين و شبيه به خط نسخ امروزى است اين خطوط بر روى پاپيروس مصرى نوشته شده است .
اما خط كوفى مسلما پيش از بناى شهر كوفه وجود داشته و شايد علت اينكه خط به اين نام مشهور شده ، رواج آن در شهر كوفه باشد . خط كوفى مدت پنج قرن بموازات خط نسخ ، استعمال گرديد ولى درست معلوم نيست از چه وقت براى نوشتن قرآنها اختصاص يافته است ، همين اندازه روشن است كه : در قرن سوم قرآنها را با خط كوفى مىنوشتهاند و قرآنهائى كه از اين تاريخ بجا مانده ( باستثناى يك قرآن ) همگى به خط كوفى است « 2 »
چنان كه قرآن شماره ( 346 ) پاريس متعلق بسال ( 229 ) و قطعاتى از قرآن قاهره كه به شماره ( 33910 ) ثبت شده متعلق بسال ( 277 ه ) است اين قرآن را اناجور حاكم دمشق به مسجد عمر ( قاهره ) اهداء كرده است تنها يك قرآن متعلق بقرن دوم هجرى است و آن قرآن كامل قاهره است . كه شماره آن ( 387 ) و وقفنامهء اين قرآن بتاريخ ( 186 ه ) مىباشد .
اين قرآن داراى خطى ساده و بدون زوائد ساختگى است در اين نسخه ( ق ) به صورت ( ف ) و ( ف ) به همين شكل ليكن نقطهء آن در زير و در وسط حرف است « 3 » .
از اين دو مقدمه چنين نتيجه مىگيريم كه بدلائل زير نميتوان انتساب اين نسخه را نيز به امام على بن الحسين مسلم دانست .
1 - اين نسخه چنان كه گفتيم بر روى پوست آهو نوشته شده و نظر به كميابى و گرانى اين ماده بعيد به نظر ميرسد كه اين اوراق متعلق بقرن اول هجرى و مربوط به آن حضرت باشد .
2 - از مقايسهء اين خط با دو قطعه از خطوطى كه بسال ( 24 ) و ( 90 ) هجرى
هامش
( 1 ) . الفهرست ص 8
( 2 ) . دائرة المعارف اسلامى فرانسه ص 393 - 394 ج 1
( 3 ) . دائرة المعارف اسلامى فرانسه ص 94 ج 1