ابن تعاويذى
ابو الفتح ، محمّد فرزند عبيد اللّه بن عبد اللّه بغدادى معروف به « ابن تعاويذى » و « سبط ابن تعاويذى » شاعر و نويسندهى شيعى مذهب بغداد و مشهورترين شخصيّت در نظم و نثر زمان خود بود .
ابن تعاويذى در واقع نياى مادريش ابو محمّد مبارك بن مبارك بود كه در كرخ بغداد زاده شد و به پارسايى معروف بود و چون شاعر در دامان اين نيا پرورش يافت به همو منسوب گرديد . « 1 » ابو الفتح در 10 رجب سال 519 ه ق در كرخ بغداد متولد شد .
پدرش كه نوشتكين نام داشت از « مماليك » تركنژاد و مولاى يكى از مشهورترين خاندانهاى عراق به نام « بنى مظفر » بود .
امّا شاعر بعدها كه شهرتى فراهم آورد نام تركى نوشتكين را به عبيد اللّه تغيير داد . « 2 »
وى كاتب ديوان اقطاع در بغداد شد و در زمان خود ، شاعر معروف عراق بود . و زمانىكه عماد الدّين كاتب در عراق بود مدتى با او همنشينى داشته است و ميانشان دوستى و همعقيدتى برقرار بود اين پيوند حتى پس از آنكه عماد الدّين به شام رفت هم چنان استوار ماند .
نويسندگان شيعه به حق او را پيرو آيين تشيّع پنداشتهاند . « 3 » شعرى كه براى مختار علوى فرستاد و نيز قصيدهى بسيار مفصلى ( 74 بيت ) كه در رثاى امام حسين ( ع ) سرود ، و ترديدى در اين امر باقى نمىگذارد ، و حتى در اواخر عمر زمانى كه چشمان خود را از دست داده بود و بر بدبختى خويش مىگريست نيز امامان شيعه را از خاطر نمىبرد و ستمى كه روزگار بر ايشان رواداشته است برمىشمرد .
ابن تعاويذى پيش از آنكه بينايى خود را از دست دهد به جمعآورى اشعار خويش همّت گماشت ، و آنچه را كه پس از نابينايى سرود ، به نام « زيادات » بر آنها افزود . « 4 » وى ديوان خود را به نحوى خاص تنظيم كرده است . از اين قرار كه آن را ، پس از مقدمهاى زيبا در چهار بخش نهاده :
1 - مدح خلفاى عباسى 2 - مدح بزرگان 3 - مدح خاندان بنى مظفر 4 - رثا ، غزل ، هجو و معانى متفرقهى ديگر . « 5 »
كتاب ديگرى به نام « الحجبة و الحجّاب » دارد كه ياقوت حموى از آن نامبرده است . « 6 »
شعر او سخت مورد تمجيد معاصران و نويسندگان سدههاى بعد است و ابن خلكان در ستايش او گويد : « من معتقدم كه از 200 سال پيش تاكنون كسى چون او نيامده است . « 7 » بخش اعظم آثار ابن تعاويذى را قصايد مدح تشكيل مىدهد و بقيه به مضامين گوناگون از رثا ، غزل ، هجو ، عتاب و نيز ذكر نابينايى و پيرى و گله از ستم روزگار اختصاص دارد .
ابن تعاويذى با شاعران همطراز خويش چون ابله بغدادى و ابن معلم رقابت و مهاجاة داشت . اين سه بىگمان نمايندگان واقعى شعر عراقى در سدههاى ششم هجرى بهشمار مىآيند . قصايدشان اساسا به سبك و قالب كهن است و مقطعات آنها به
هامش
( 1 ) - تاريخ ابن خلكان ؛ ج 4 ، ص 466 . الوافى ؛ ج 4 ، ص 11 .
( 2 ) - تاريخ ابن خلكان ص 466 .
( 3 ) - الغدير ؛ ج 5 ، ص 386 . تأسيس الشيعه ؛ ص 221 .
( 4 ) - معجم الادبا ؛ ج 18 ، ص 249 .
( 5 ) - نك : نسخهى سپهسالار ، ص 546 - 547 .
( 6 ) - معجم الادبا ؛ ج 18 ، ص 249 .
( 7 ) - تاريخ ابن خلكان ؛ ج 4 ، ص 466 .