را به آنان نسبت مىدادند . ظاهرا خود [ امام ] رضا بود كه خالى از حب و بغض ، معناى واقعى قيام عراق را براى خليفه فاش ساخت . مأمون كه در نهايت موقعيت را درك كرد ، به تدريج سياست خويش را تغيير داد . در سال 203 ق / 818 م ، وى عازم بغداد شد و سال بعد وارد آن ديار گرديد . در راه ، هم فضل بن سهل و هم [ امام ] رضا درگذشتند ؛ فضل در سرخس كشته شد و [ امام ] رضا پس از يك بيمارى كوتاه ، در طوس درگذشت . مورخان شيعه علت وفات او را انار مسمومى مىدانند كه به دست على بن هشام به وى داده شد ( يعقوبى ، ج 2 ، ص 551 ) ، يا آب انار مسمومى كه يكى از درباريان تهيه كرده بود و به دست خود خليفه به او داده شد ( مقاتل ، ص 566 - 567 ) . طبرى هيچ اشارهاى به احتمال قتل نمىكند .
خليفه در انظار عمومى براى وى عزادارى كرد و بر جنازهء او نماز ميت خواند .
امام در كنار مقبرهء هارون الرشيد دفن شد و نام حرمش ( مشهد ) را بر آن شهر نهادند و اين نام جايگزين نام قديمىتر طوس شد . شيعيان در آثار خود معجزات فراوانى به وى نسبت مىدهند .
تصوير امامان شيعه در دائرة المعارف اسلام ( فارسي ) — صفحة 347
مساهمون: محمود تقى زاده داورى
ص٣٤٧