است و عطف
« حوض مورود »
بر
« منهل مشهود »
عطف تفسيرى است .
« حتّى اتاه اليقين »
و مراد به يقين مرگ است ، و به اين تفسير كردهاند قول خداى تعالى را آنجا كه مىفرمايد :
وَ اعْبُدْ رَبَّكَ حَتَّى يَأْتِيَكَ الْيَقِينُ
« 1 » معنى آيه - و اللَّه أعلم - آنكه : « عبادت كن پروردگار خود را تا زمانى كه دريابد ترا يقين » كه عبارت از مرگ است .
« و تراجمة وحيك »
تراجمة - به تاء دو نقطهء فوقانيّه و راء مهمله پيش از الف و جيم مكسوره و ميم قبل از هاء - جمع ترجمان است كه مراد از آن مترجم باشد ، يعنى مفسّر زبانى به زبان ديگر .
« و جعله لباسا و سكنا »
مراد به لباس ، غطاء كه عبارت از پوشيده شدن است از جهت آنكه شب مىپوشد و مستور مىگرداند به ظلمت خود جهان را . و آيهء
وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِباساً
« 2 » را همين تفسير كردهاند . و و تفسير سكن در دعاى ساعت پنجم ذكر يافت « 3 » .
« و جعل
اللَّيْلَ وَ النَّهارَ آيَتَيْنِ
»
تعيين گردانيده است شب و روز را دو علامت كه دلالت دارند بر كمال قدرت او .
« عصمة امرى »
به كسر عين بىنقطه و سكون صاد بىنقطه - به معنى وقاية و حفظ است ، يعنى اصلاح كن دين مرا آن دينى كه حافظ من است از شقاوت مخلّده .
« و اجعل الحياة زيادة لى من كلّ خير »
يعنى بگردان حيات را براى من سبب ازدياد هر نوعى از انواع خيرات و نيكوئىها .
« اللّهمّ انّى و هذا اللّيل و النّهار خلقان »
أى مخلوقان ، و چون شب و روز عبارت از مقدار يك دورهء آفتاب است بر دور فلك ، خلقان كه تثنيه است خبر از اسم انّ واقع مىتواند شد ، يعنى من و اين دورهء شب و روز دو خلقيم از جمله خلقهاى تو . و مىتواند بود كه خبر از اسم انّ محذوف واقع شود ، و بر اين تقدير از قبيل عطف جمله بر جمله خواهد بود ، و تقدير كلام چنين باشد كه : انّى خلقك و هذا اللّيل
هامش
( 1 ) سورهء حجر : 15 - آيهء 99 .
( 2 ) سورهء نبأ : 78 - آيهء 10 .
( 3 ) ص 267 .