ناسخ القرآن و منسوخه « 1 » ، ابن منادى احمد بن جعفر بن محمد ( 334 ق ) .
الناسخ و المنسوخ في القرآن الكريم « 2 » ، نحّاس احمد بن محمد بن اسماعيل ابو جعفر ( 338 ق ) .
اين كتاب دومين تاليف به جاى مانده از قرن چهارم است . اين مطالب در كتاب آمده است :
تشويق به يادگيرى ناسخ و منسوخ ، اختلاف در ناسخ قرآن و سنت ، ريشه نسخ ، انواع آن ، تفاوت نسخ و بداء ، بخش عمده كتاب سورههايى كه ناسخ و منسوخ دارد ، به ترتيب قرآن با مطرح شدن اختلاف علما و استناد به احاديث و بحثهايى گسترده « 3 » .
نحاس ، مفسر و اديب بود . تولد و وفات او در مصر واقع شد . از عراق و دانشمندانش ديدار كرد . تفسير القرآن ، اعراب القرآن ، معانى القرآن از ديگر تأليفات او است . « 4 »
اثر بالا در بيروت ، مؤسسة الكتب الثقافية ، 1417 ق / 1996 م ، چاپ دوم ، يك جلد و به كوشش سليمان بن ابراهيم بن عبد الله لاحم ( كه رساله دكترى وى در دانشگاه محمد بن سعود رياض بوده است ) ، در بيروت ، الرسالة ، 1412 ق / 1991 م ، در سه جلد به چاپ رسيده است .
الموجز في الناسخ و المنسوخ « 5 » ، ابن خزيمه فارسى مظفر بن حسين ( زنده به 338 ق ) .
قاهره ، السعادة ، 1323 ق / 1905 م ، همراه با الناسخ و المنسوخ نحاس ؛ قاهره ، چاپخانه مصر ، 1357 ق / 1938 م .
الناسخ و المنسوخ « 6 » ، قاسم بن اصبغ ( 340 ق ) .
الناسخ و المنسوخ فى القرآن « 7 » ، بردعى محمد بن عبد الله ابو بكر ( 350 ق ) .
الناسخ و المنسوخ « 8 » ، بلّوطى منذرين سعيد قاضى ابو الحكم ( 355 ق ) .
الناسخ و المنسوخ « 9 » ، سيرافى حسن بن عبد الله بن مرزبان ابو سعيد ( 368 ق ) .
هامش
( 1 ) . حاجى خليفه ، 2 / 1921 ؛ زركشى ، 2 / 155 ؛ زيد ، همانجا ؛ صفار ، 629 ؛ على شواخ ، همانجا ؛ قتاده ، مقدمه تحقيق ، 13 .
( 2 ) . زركشى ، 2 / 152 ؛ زركلى ، 1 / 208 ؛ زيد ، 326 ، 349 - 356 ؛ صفار ، 626 ؛ على شواخ ، 4 / 241 ؛ قتاده ، همانجا ؛ مهدوى راد ، 43 .
( 3 ) . نحاس ، كتاب بالا .
( 4 ) . زركلى ، همانجا .
( 5 ) . زركشى ، 2 / 155 ؛ صفار ، 625 .
( 6 ) . زركشى ، همانجا ؛ قتاده ، همانجا .
( 7 ) . همانجا ؛ زركلى ، 6 / 224 ؛ زيد ، 326 ؛ صفار ، 350 ؛ على شواخ ، همانجا ؛ قتاده ، همانجا .
( 8 ) . زركشى ، همانجا ؛ زيد ، همانجا ؛ صفار ، 631 ؛ على شواخ ، همانجا ؛ قتاده ، همانجا .
( 9 ) . ابن نديم ، 57 ؛ زركشى ، همانجا ؛ زيد ، 327 ؛ صفار ، 633 ؛ على شواخ ، 4 / 242 ؛ قتاده ، همانجا .