در سده چهارم ، تأليف در هر دو علم رونق داشته است . دوازده عنوان و يك اثر نشر يافته در رسم مصحف و ذكر سيزده تأليف و پنج نسخه خطى در شماره آيات ، شمار تأليفات است .
كتاب چاپ شده المصاحف ، ابن ابى داود سجستانى ( 316 ق ) كهنترين اثر موجود در رسم الخط ، از آثار اين سده است .
در قرن پنجم ، شانزده تاليف در رسم الخط ياد شده است كه هفت مورد ، تنها ذكر نام ، شش نسخه خطى و سه اثر نشر يافته وضعيت آنها است . از آن ميان نه عنوان به ابو عمرو دانى ( 444 ق ) اختصاص دارد كه در قالب نسخه خطى و يا كتاب چاپ شده موجود است . در تعداد آيات ، هفت مورد ذكر نام ، دو نسخه خطى و يك اثر چاپى ، فهرست شده است .
در دو قرن ششم و هفتم ، دو عنوان ذكر نام ، سه اثر خطى و يك اثر چاپى در رسم الخط و هفت ياد عنوان ، دو نسخه خطى و يك كتاب نشر يافته در شماره آيات ، ياد كردهاند . قصيده عقيلة أتراب القصائد في أسنى المقاصد ، مشهور به الرائية ، سروده ابو القاسم شاطبى ( 590 ق ) اثرى مهم و منظوم كه در سدههاى بعدى شرحهايى بر آن نگاشته شده ، از آثار مهم قرن ششم در رسم الخط مصاحف است .
در سه قرن هشتم و نهم و دهم ، ذكر پنج عنوان ، دوازده نسخه خطى ، و دو اثر چاپى در كتابت قرآن ياد شده است . پنج اثر خطى به برهان الدين جعبرى ( 732 ق ) اختصاص يافته است . شش ذكر نام چهار نسخه خطى و دو اثر چاپى در شماره آيات و سور ذكر شده است .
در سدههاى يازدهم و دوازدهم و سيزدهم ، ذكر يك عنوان ، هفت نسخه خطى و دو كتاب نشر يافته در نگارش قرآن يك ذكر نام و سه نسخه خطى و يك اثر چاپى در ترتيب آيات ، به عمل آمده است .
از آثار معاصران ، دو عنوان ذكر ياد ، پنج نسخه خطى و چهارده كتاب انتشار يافته در نگارش قرآن و دو عنوان ياد نام ، سه كتاب خطى و پنج تأليف چاپى در شماره آيات ، فهرست شده است .
از افراد كم شناخته ، پنج كتاب خطى و يك اثر چاپى در كتابت قرآن و دو ذكر نام و شش نسخه خطى در شماره آيات و سور ياد كردهاند .
در علم فواتح السور هفت عنوان اختصاصى ياد شده است . نخستين اثر ، رساله خطى ابن سينا ( 428 ق ) ؛ دومين اثر الخواطر السوائح في أسرار الفواتح ، ابن أبى الأصبع ( 654 ق ) ؛ اثر چاپى
فرهنگ نامه علوم قرآن ( فارسى ) — صفحة 176
مساهمون: ابراهيم اقبال
ص١٧٦