مجيد ( سورههاى فلق و ناس ) را معوذتين ( و معوذتان و معوذات ) گويند كه با
قُلْ أَعُوذُ
آغاز شدهاند و از آن جهت كه صاحب خود را از هر بدى نگاه مىدارد و تعويذ مىكند . نقل است حضرت رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله حسنين را به اين دو سورهء مباركه حفظ مىفرمود . و گفتهاند حضرت اين كار را چندان انجام مىداد كه اين دو سورهء را معوذتان حسنين خواندند . ( پژوهشى در قرآن كريم ، ص 106 - تاريخ قرآن ، ص 597 - و . . . )
سور مفصل ( م ف صّ )
از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نقل شده كه فرمودند « و فضلت بالمفصل » ( مرا به مفصل تفضيل دادند ) و مفسران به اختلاف گفتهاند :
1 . همهء سورههاى قرآن .
2 . از سورهء محمّد تا آخر قرآن .
3 . از سورهء الضحى تا آخر قرآن .
4 . از سورهء حجرات تا آخر قرآن .
5 . تمام سورههايى كه داراى حم مىباشند .
6 . سورى كه قصص و داستانها ( در آن سور ) كنار هم آمده است .
7 . تمام سورههاى كوتاه قرآن ( يا سورههاى كوتاه پس از سبع مثانى ) وجه تسميه اينكه به علت كوتاهى سور بسملههاى زيادى ميان آيات آنها فاصله انداخته است يا به علت كثرت فصول در سورهها ( لغتنامه ، ذيل مفصل - پژوهشى در تاريخ قرآن كريم ، ص 102 به بعد )
سور مقشقشان ( م ق ق )
سورهء
قُلْ يا أَيُّهَا الْكافِرُونَ
و سورهء
قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ
را مقشقشان مىناميدند به خاطر آنكه اين دو سوره انسان را از شرك مىرهاند . ( مجمع البيان )
سور مكى ( م كّ )
سورههايى كه در مكه بر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نازل گرديدهاند - آيهء مكى
سور ممتحنات ( م ت ح )
سورههاى فتح ، حشر ، سجده ، طلاق ، ن و القلم ، حجرات ، تبارك ، تغابن ، منافقون ، جمعه ، صف ، جن ، نوح ، مجادله ، ممتحنه و تحريم را ممتحنات گويند . چون در اين سورهها ، سوره ممتحنه قرار دارد و باهم مناسباتى دارند به ممتحنات موسوم گشتهاند . ( پژوهشى در تاريخ قرآن كريم ، ص 104 - تاريخ قرآن ، ص 596 )
سور ( ر )
سُورَةٌ أَنْزَلْناها وَ فَرَضْناها
( نور - 1 )
اين كلمه نه بار در قرآن مجيد ( بقره 23 - توبه 64 و 86 و 124 و 127 - يونس 38 - نور 1 - محمد 20 دو بار ) ذكر شده و نام هريك از صد و چهارده فصل قرآن مجيد است . ( قرآن به صد چهارده فصل تقسيم شده و هر فصل را سوره مىگويند )
1 . وجه تسميه - در تسميهء هر فصل قرآن به سوره وجوه متفاوتى گفتهاند : از سوره به معنى قطعهاى از چيزى است و سورهء قرآن قطعهاى از آن است . از سور به معنى رفعت و منزلت گرفته شده زيرا هر فصل قرآن درجه و مرتبتى از آن است . از سور به معنى حصار اطراف است و هر فصل قرآن نيز قسمتى از آيات را از آيات ديگر جدا مىكند . از سوار ( معرب دستواره ) است و سورهء قرآن مانند دستوارهاى آياتى از قرآن را دربرگرفته است . از تسور ( تصاعد و تركيب ) است و سورههاى قرآن روى هم قرار گرفتهاند .
2 . فايدهء تقسيمبندى - قرآنشناسان در تقسيم آن به 114 سوره فوايد و حكمتهايى برشمردهاند ، مانند سهولت تعليم به خصوص به كودكان و