همان عقلهاست .
اى هاشم ! براستى عاقل كسى است كه روزى حلال او را از شكرگذارى بازندارد و حرام نيز بر صبر و پايداريش غالب نگردد .
اى هشام ! هر كه سه چيز را بر سه چيز مسلّط كند گويا هواى نفسش را بر نابودى عقلش يارى كرده است : هر كه با طول آرزوها نور عقلش را تيره كند و با پرحرفى خود سخنان دلاويزش را نابود سازد و با هواى نفسش نور پند و عبرتآموزى را خاموش كند ، گويا هواى نفسش را در برابر عقل يارى رسانده و هر كه بنيان عقل خود را ويران كند دين و دنياى خود را تباه ساخته است .
اى هشام ! چگونه عملت در پيشگاه خدا پاك باشد درحالى كه عقل خود را از فرمان خدا بازداشتى و از هواى نفست براى مغلوب ساختن عقل خود پيروى كردى ؟
اى هشام ! صبر بر تنهايى نشانهء قوّت عقل است ؛ هر كه در پيشگاه خدا تعقّل كند از اهل دنيا و دلبستگان به دنيا كناره گرفته و بدانچه در نزد پروردگار اوست رغبت نمايد و خداوند در هنگام وحشت همدم او و در تنهايى ياور او و در وقت تنگدستى بىنيازى او و در هنگامى كه بدون قبيله و عشيره باشد عزّتبخش اوست .
اى هشام ! خلق خدا براى اطاعت فراهم شدهاند ، بدون اطاعت نجاتى نيست و طاعت به دانش آموختن و دانش آموزى به عقل بستگى دارد .
دانش تنها از عالم ربّانى است و شناخت چنين عالمى مربوط به عقل است .
اى هشام ! عمل اندك از عاقل چند برابر پذيرفته است . در صورتى كه
مسند الإمام الكاظم (ع) (مسند امام الكاظم ع) (فارسى) — صفحة 349
مساهمون: الشيخ عزيز الله عطاردي
ص٣٤٩