خود آن است : « الصّمد » پنج حرف است : الف ، دليل بر انيّت و حقيقت ذات اوست يعنى همان قول خداى عزّوجلّ
« شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ »
« 1 » و آن توجه دادن و اشارتى به موجودى غايب از حواس است . و لام دليل بر هيأت « اللَّه » است و الف و لام بر هم ادغام گشته است ، به نوعى كه در زبان آشكار نمىشوند و در گوش قرار نمىگيرند و تنها در نوشتن ظاهر مىشوند كه خود دليل بر اين است كه الاهيّت به خاطر لطافتش پنهان است و با حواس درك نمىشود و در زبان توصيف كننده و گوش شنونده قرار نمىگيرد .
زيرا كه تفسير « إله » آن است كه مردم نه تنها از درك ماهيّت و كيفيّت او به وسيلهء حس و وهم عاجزند بلكه او به وجود آورندهء اوهام و آفرينندهء حواس است . و چون اين مطلب در نوشتن آشكار مىشود خود دليل آن است كه خداى سبحان ربوبيّت خويش را در آفرينش خلق و از تركيب ارواح لطيف آنها در اجساد كثيفشان آشكار كرده است . بنابراين اگر بندهاى بر خود بنگرد روح خود را نمىبيند چنان كه لام « الصّمد » آشكار نمىشود و در هيچ حسّى از حواس پنجگانه در نمىآيد . پس چون در نوشتن اين كلمه دقّت كند مىبيند آنچه پنهان و لطيف بوده است برايش آشكار مىشود . و هر گاه بنده در ماهيّت و كيفيّت بارى تعالى بينديشد سرگردان و حيرت زده مىشود و انديشهء او به چيزى نمىرسد تا آن را تصوّر كند ، چرا كه خداى عزّوجلّ آفرينندهء صورتهاست . ولى اگر
هامش
( 1 ) - آل عمران / 18 : خداوند ( با ايجاد نظام شگرف عالم هستى ) گواهى مىدهد كه معبودى جز اونيست .