پنجم و بالاتر تركيب نمائيم و عدد اقسام شرطيه از جهت اختلاف اجزاء بىپايان خواهد بود « 1 » .
تقسيم ششم قضيه . از جهت كيفيت حكم است
( 309 ) بين محمولات و موضوعات قضايا در عالم خارج رابطه و نسبتى واقعى موجود است و آن رابطهء واقعى داراى حالت و كيفيت مخصوصى است كه مادّه حكم ناميده مىشود .
جهات قضايا از ملاحظهء مادّه يا كيفيت واقعى حكم در ذهن يا لفظ پديد مىآيند . زيرا تصور همان حالت واقعى يا لفظيكه بر آن دلالت مىكند جهت قضيه ناميده مىشود .
( 310 ) مقصود از تصرفات كه در عبارت كتاب ما مصنف ذكر نموده تركيبى است كه در جهات بسيطه به عمل مىآيد .
( 311 ) قبلا معلوم شد كه همچنانكه مفردات داراى وجود خارجى و ذهنى و لفظى و كتبى ميباشند رابطه و نسبت بين مفردات كه اساس حكم و تشكيل قضيه است نيز در تمام مراتب چهارگانه موجود است .
حالت اين نسبت هم كه مادهء قضيه است نيز در هريك از وجود - هاى چهارگانه تابع و ملازم با اصل نسبت است . بنابراين كيفيت نسبت نيز در خارج و ذهن و لفظ و كتابت يافت مىشود .
( 312 ) كيفيت نسبت خارجى كه بين مفردات موجود است از اختلاف نسبتهاى خارجى حاصل ميگردد . زيرا رابطهء مفردات با يكديگر گاهى لزومى و گاهى اتفاقى و گاهى امتناع است و هردو
هامش
( 1 ) شرح منطق اشارات صفحه 130 .