نوامبر سال 1266 م بود . « 44 »
مدت خلافت المرتضى نزديك به نوزده سال بود . بعد از عبد المؤمن و پسرش ابو يوسف يعقوب خلافت هيچكس از موحدين اين همه طولانى نشده بود .
وزيرانش چهرههاى درخشانى نبودند . چون ابو محمد بن يونس و ابو عبد الله محمد الجنفيسى و ابو زيد بن عزوز و برادرش ابو اسحاق و ابو محمد بن اصناج و ابو يوسف بن تيجاى جدميوى و ابو موسى بن عزوز هنتاتى
دو وزير آخر دختران او را به زنى داشتند . ابو الحسن الرعينى و ابو عبد الله التلمسانى كه هردو از بلغاى عصر بودند دبيران او بودند .
المرتضى مردى فقيه و عالم و اديب و شاعر بود . ابن عذارى مجلدى از شعر و نثر او را ديده است ولى مىگويد كه شعرش ضعيف بوده است .
المرتضى به جمعآورى و تأليف كتب شوقى وافر داشت . يكى از علماى عصر او فقيه ابو محمد بن القطان كتاب « نظم الجمان و واضح البيان فيما سلف من اخبار الزمان » را براى او تأليف كرد . همچنين از آثار ابن القطان است « شفاء الغلل فى اخبار الانبياء و الرسل » و كتاب « الاحكام لبيان آياته عليه السلام » و « كتاب المناجاة » و « كتاب المسموعات » حاوى قصايدى برگزيده در ولادت پيامبر ( ص ) « 45 » . ابن القطان در نظم الجمان خليفه المرتضى را بسيار ستوده است . « 46 »
پس از كشته شدن المرتضى فرزندانش چندان در زندان ماندند كه به دست امير ابو يوسف المرينى آزاد شدند . ابو يوسف پس از تصرف مراكش در اوايل سال 668 ه آنان را آزاد نمود و پسر بزرگ او ابو محمد در زندان به دست ابو دبوس به قتل رسيده بود . پسران او پس از رهايى از حبس به اندلس رفتند و در حمايت آلفونسوى دهم پادشاه قشتاله قرار گرفتند و در اشبيليه مستقر شدند . پس از مدتى به غرناطه آمدند
هامش
( 44 ) . البيان المغرب ، ص 450 و 451 .
( 45 ) . البيان المغرب ، ص 452 و 453 .
( 46 ) . كتاب نظم الجمان ، نسخهء ياد شده ، برگ 67 .