پوستاندازى و خراش روده چندين علت مىتواند داشته باشد :
مادهء سبب خراش و پوستاندازى ، خونى باشد .
علت از مادهء چرك خونالوده يا خون چركالود باشد .
مادهء زهرهاى موجب باشد و از كيسهء زهره آيد .
موجب از مادهء ريمى باشد .
مادهء خلط خرّاطى ( شبيه به خاكهء چوببرى نجّاران ) علت باشد .
علت از مادهء مخاطى ( خلمى ) باشد .
مادهء كفمانند موجب باشد .
علت از مادهء پوستهاى بركنده ( قشارى ) باشد .
اگر علت از ماده زهرهاى باشد ، از ساير حالات سلامتتر بوده و به آسانى علاجپذير است .
شايد مادهء سبب قرحهء روده از اثر بيماريهاى سخت و تبهاى سوزان و تب نو به آيد كه اكثرا چنين مادهاى در حالات بحرانى بيمارى پيدا مىشود .
اگر سبب قرحهء روده مادهء ريمى باشد ، چند حالت دارد :
1 - از اثر تركيدن ورمى در احشاء . مادهء ريم جارى شده و به روده ريخته است يا دمل تركيده و طبيعت چكيدهء آن را به روده ريخته است ؛ كه اين حالت سالم است و جاى نگرانى نيست .
اگر ماده ريمى از اثر ورم يا دمل درونى باشد و طبيعت آن را به روده رسانيده باشد ، در حقيقت نشايد سبب آن را از روده دانست ؛ كه اكثرا چنين مادهء چكيده از ورم يا دمل تركيده در احشاء درونى سبب قرحه در روده مىشود و سرانجام سبب تباهى حال روده گردد و بارها رخ مىدهد كه مادهء اسهالى ريم است و بند نمىآيد .
2 - شايد مادهء اسهالى ، چرك زخم همراه ريم باشد و گاهى ممكن است كه ماده ريمى مخلوط با خون باشد . و نيز ممكن است از انفجار دمل و ورم در احشاء نباشد و در اندامان درونى ورمى نتركيده باشد و مادهء اسهالى - كه سبب قرحهء روده شده است - از سرطان عفونتى در اندرون باشد .
از آنجا كه چنين ورم سرطانى بسيار با غير خود در تماس و اصطكاك است و آرام نمىيابد و از آنجا كه بيمارى از بيماريهاى سخت است شفا يافتن بعيد است و بيمار خوب نمىشود .
اگر مادهء اسهالى كه سبب قرحهء روده شده است چرك خونالوده يا خون چركالوده باشد ، چند احتمال دارد :
1 - ورمى گداخته و اين ماده گدازيدهء آن است .
2 - يا ماده از ورم تراوش كرده كه ورم در راه رسيدن است . كه در اين حالت اكثرا سبب از روده و در روده نيست .
اگر مادهء اسهالى خونى است ، چند احتمال دارد :
الف - مادهء اسهالى خونى يكباره و ناگاه آيد .
ب - ماده كمكم و به تدريج آيد .
اگر حالت اوّل است يعنى مادهء اسهالى خونى است و يكباره ريزش كرده است ، سببش باز
قانون ( فارسى ) — صفحة 381
مساهمون: أبو علي سينا
ص٣٨١