تعليم سوم - عرضها و علائم
كه مشتمل بر يازده فصل و دو جمله است .
فصل اول - كليات دربارهء عرضها و علائم
عرضها ( روىآوردها ) و علائم كه يكى از سه حالت مذكور ( در فصل پيش ) را نشان مىدهند از سه قسم خارج نيستند :
1 - راهنماى حالتى هستند كه فعلا موجود است . جالينوس گويد : تنها بيمار است كه از آن سود مىبرد كه چه كارى بايد انجام دهد .
2 - علامتى كه دلالت بر گذشته دارد . بگفتهء جالينوس تنها طبيب است كه از آن بهره مىبرد ، زيرا وى از بروز چنين نشانهاى پيشرفت خود را در حرفهء طب مىبيند و بيمار به اندرز او بيشتر اعتماد مىكند .
3 - علامتى كه خبر از حالتى در آينده مىدهد . بعقيده جالينوس هم بيمار و هم طبيب از آن بهره مىگيرند ، چه طبيب آن را دليل پيشرفت خود در شناسائى بيمارى مىشمارد و بيمار مىفهمد كه از چه دستورى بايد پيروى كند .
علائم تندرستى :
برخى از اين علائم دلالت بر اعتدال مزاج دارد كه در جاى خود آن را ذكر خواهيم كرد ، بخشى نيز درستى و بهنجارى تركيب را مىرساند و آن بر سه وجه است :
الف - نشانههاى گوهرى ( اصلى ) ، كه در آن سرشت و حالت و اندازه و عدد بر وفق مراد است و در اين زمينه به تفصيل بحث كردهايم .
ب - علائم عرضى ( روىآوردى ) مانند زيبائى و خوشهيكل بودن .
ج - علائم تمامى ( درستكارى ) كه عبارت است از درستى در انجام كارها و انجام كار در حد كمال و تمام . هر اندامى كه وظيفهء خود را صحيح انجام داد اندامى است سالم و درست .