رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 418

بوده كه در وقت معامله شرط شده است كه در رأس موعد هر يك از سه نفر حضور داشته باشند از عهده ء كلّ تنخواه برآيد ، تنخواه غائبين را از يك نفر حاضر مىتوان گرفت يا نه ؟ ج : در مسأله اولى هر گاه اقرار واعتراف هر يك از آن دو نفر بر وقوع معامله در حقّ خود واشتغال ذمّه ء خود به همان قدر معيّن از ربح در ابتداء تحقّق نيافته ، و همين محض تمسّك نوشتن بوده ، حال در خصوص آن ربح بر او تسلَّطى نيست ، مگر آن كه قيّم صغير مدّعى تحقّق معامله باشد ، در اين صورت بعد از ترافع در خدمت حاكم شرع تسلَّط قسم بر او حاصل خواهد شد . و هر گاه اقرار ابتدايى هر يك يا احدهما بر اشتغال ذمّه ء خود به ربح معيّن ثابت باشد و در نزد جمعى اعتراف به آن نموده باشد ، حال انكار او مسموع نيست ، و به اعتراف خود مأخوذ است ، بلى چون دعواى او راجع به اين مىشود كه اقرار من در ابتداء رسم القباله بوده و بدون تحقّق معامله ء شرعيّه بوده بايد آن را ثابت كند ، اگر تواند ثابت كند فبها ، والَّا بايد ربح را بدهد ، و هر گاه آن ديگرى كه وكيل معامله با اين يك بوده اعتراف به عدم تحقّق معامله از او و شهادت بر رسم القباله بودن اعتراف آن يك بدهد ، اگر عادل باشد يك شاهد محسوب مىشود ، به جهت شاهد ديگر قسم ياد مىكند و ديگر تسلَّط مطالبه ء ربح از او نخواهد بود . و در ساير مسائل كه قلمى شده در صورتى كه در خصوص ربح معيّن تسلَّط حاصل نشود ، ديگر تسلَّط مطالبه ء منافع تنخواه نيست ، و همچنين عمل در تنخواه صغير باعث اشتغال ذمّه ء اجرت عملى نمىشود كه به صغير داده شود ، ( 1 ) و همچنين منافعى كه كسى در تنخواه صغير كه بر ذمّه ء او بوده پيدا كرده مال اوست ، وقيّم صغير را تسلَّطى نيست بر آن منافع ، مگر اين كه معامله را به قصد صغير كرده باشد ، يا اين كه آن نفع از عين مال صغير بوده باشد ، مثل آن كه ده