أَخاهُمْ شُعَيْباً
: اين جمله تفسيرش قبلا گذشت .
فَقالَ يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ
: پس شعيب به آنان گفت اى ملت ، عبادت خدا نمائيد ( شعيب ) در دعوت خود ابتداء به يگانه پرستى خداى جهان و عبادت او اقدام نمود .
وَ ارْجُوا الْيَوْمَ الْآخِرَ
: و اميدوار روز واپسين باشيد و ثواب آن روز را آرزو كنيد و از عذاب آن بترسيد با انجام فرامين خدا و دورى از معصيتهاى او .
وَ لا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ
: و روى زمين بسوى فساد كوشش نكنيد .
سپس خداوند بيان فرمود كه ملت شعيب در پاسخ او تكذيبش نموده و گفتارش را نپذيرفتند ، خداوند نيز آنها را عقاب فرمود .
فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ
: پس ملت شعيب او را تكذيب نمودند و بالنتيجه زلزله - عذاب خداوند - آنان را گرفت ، و قبلا توضيح اين جمله گفته شد .
فَأَصْبَحُوا فِي دارِهِمْ جاثِمِينَ
: پس در خانههاى خويش به زانو در آمده و مردند .
وَ عاداً وَ ثَمُودَ
: و نابود ساختيم ملت « عاد » و ملت « ثمود » را بر اثر كفر ورزيدن و از فرامين خدا دور بودن .
وَ قَدْ تَبَيَّنَ لَكُمْ مِنْ مَساكِنِهِمْ
: و البته روشن شد براى شما مردم از - وضع - جايگاههاى آنان و گفته شده آيه بدين معنى است كه براى شما « اهل مكه » از وضع منازل و خانههاى آنان در « حجر » و « يمن » « 1 » دليل هلاكت و نابودىشان ظاهر شد .
وَ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ
: و جلوه داد شيطان كارهاى - باطل - آنها را بر ايشان تا اينكه مانع شد از رفتن آنان به راه مستقيم حق .
وَ كانُوا مُسْتَبْصِرِينَ
: در حالى كه عاقل بوده و قدرت تميز بين حق و باطل را داشتند و با تفكر و استدلال راه درست را از نادرست تشخيص ميدادند ولى غفلت زده شده و تفكر ننمودند . و از قتاده و كلبى نقل شده مراد اينست كه آنان گمراهى و ضلالت
هامش
( 1 ) - « حجر » و « يمن » در زمان پيش دو قريهاى از جزيرة العرب كه مسافت نزديكى با وادى القرى دارد و اكنون دو شهر بنام و پرجمعيت آن سامان است