و اگر حكم به رؤيت هلال نمايد ( 1 ) ، مىگويد : حكم كردم به اين كه امشب اوّل ماه رمضان يا آخر او [ آن ] است مثلا .
و بدون حكم هر چه مدّعى از مدّعى عليه بگيرد ، حرام است و بعد از حكم ، دقيقهاى مدّعى عليه تعلَّل كند ( 2 ) فاسق است و مال نيز بر او حرام است ، اگر چه يقين كند كه بر قاضى مشتبه شده است . زيرا كه حكم حاكم شرع ، مثل عقد ناقل است در ظاهر شرع . بلى در صورت اشتباه ( 3 ) در ظاهر
شرح
( 1 ) در جريان حكم مجتهد در ثبوت رؤيت هلال اشكال كردهاند به اين تقريب كه حكم مجتهد در مقابل فتوى مخصوص به حكم در ميان متداعيين است در مقام مرافعه و ثبوت رؤيت هلال از اين مقوله نيست پس بيّنه رؤيت بايد بهر مكلَّف فردا فردا أداء شهادت نمايند و إلَّا با أداء شهادت در پيش مجتهد و ثبوت آن در پيش او و حكم آن به ثبوت موجب اين نمىشود كه ساير مقلَّدين به آن انقياد نمايند ، زيرا كه اين نه حكم تقليدى است و نه حكم در مقام مرافعه . و جواب دادهاند از اين اشكال : اوّلا به اين كه اين أمر هم داخل مسائل مرافعه است و مشتمل بر نزاع است في الحقيقة و إن لم يكن مشتملا عليه ظاهرا و ثانيا به اين كه حديث نفاذ حكم حاكم در همه جا مطلق است يا عام است و در بعض جايها مثل حديث مذكور در اين مقام كه مورد حكم مسأله تنازع و ترافع است ، مىگوييم كه اعتبار به عموم و اطلاق لفظ است نه به خصوص و تقييد مورد و محلّ مضافا إلى عمومات النيابة عن المعصوم عليه السلام و اطلاقات . پس چنانچه رؤيت هلال با ثبوت آن پيش معصوم ( ع ) در حقّ همه ممضى و معتبر است ، همچنين در پيش نائب معصوم ( ع ) علاوه بر آن كه ادّعاى إجماع و سيرت هم كرده شده فتأمّل . شرح ( خ ل )
( 2 ) عمدا اگر از راه عدم انقياد بلكه در حكم مشرك يا خود مشرك مىشود به قرارى كه گذشت . شرح
( 3 ) يعنى اشتباه حاكم است . شرح