نهاده است . از من بپرسيد ؛ كه دانش آغازيان و انجاميان نزد من است . به خداوند سوگند ، اگر برايم بالشى نهاده مىشد و بر آن مىنشستم براى پيروان تورات به توراتشان فتوا مىدادم تا آن كه تورات خود به سخن آيد و بگويد : على راست گفته و دروغ نگفته است . او به آنچه خداوند در من فروفرستاده فتوا داده است . نيز براى پيروان انجيل به آنچه در انجيل ايشان است فتوا مىدادم تا انجيل زبان گشايد و بگويد : على راست گفته و دروغ نگفته است . او به آنچه خداوند در من فرو فرستاده فتوا داده است . همچنين براى پيروان قرآن به آنچه در قرآن است فتوا مىدادم تا قرآن خود به سخن آيد و بگويد : على راست گفته و دروغ نگفته است . او به آنچه خدا در من فروفرستاده فتوا داده است .
شما خود شبوروز قرآن مىخوانيد . آيا در ميان شما كسى هست كه بداند چه چيز در قرآن نازل شده است ؟ اگر آيهاى از آيههاى قرآن نبود ، من شما را از آنچه بوده است ، آنچه هست و آنچه تا روز قيامت خواهد بود مىآگاهاندم . آن آيه هم اين است :
يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ
« 1 » .
امام عليه السّلام سپس فرمود : پيش از آنكه مرا از دست دهيد از من بپرسيد . به خدايى كه دانه را شكافت و آفريدگان را آفريد ، اگر از من در اينباره مىپرسيديد كه هر آيه در كدام شب يا كدام روز نازل شده است ، كدام مكى ، كدام مدنى است ، كدام در سفر نازل شده و كدام در غير سفر نازل شده است ، كدام ناسخ و كدام منسوخ است و كدام محكم و كدام متشابه است و تأويل و تنزيل هريك چيست ، شما را از آن مىآگاهاندم .
پس مردى از آن ميان كه او را ذعلب مىناميدند و مردى سخنور ، سخنران و دلير بود برخاست و گفت : پسر ابو طالب بر بام بلندى گام نهاده است ! امروز با پرسشهايم او را شرمسار مىكنم . آنگاه گفت : اى امير مؤمنان ، آيا خداى خويش را ديدهاى ؟ فرمود : واى بر تو اى ذعلب ! خدايى را كه نبينم عبادت نمىكنم . ذعلب گفت : او را چگونه ديدى ؟ براى ما وصف كن .
امام عليه السّلام فرمود : چه غافلى ! چشمها او را به عيان نديده ، اما دلها او را به حقيقت ايمان ديده است . واى بر تو ، اى ذعلب ! پروردگار من نه به دورى وصف شود ، نه به حركت ، نه به سكون ، نه به ايستادن ، نه به آمدن و نه به رفتن ، در لطافت لطيف است ولى در عين حال به
هامش
( 1 ) . رعد / 39 : خدا آنچه را بخواهد محو يا اثبات مىكند و اصل كتاب نزد او است .