فصل هشتمحدوث و قدم دهرى
حدوث دهرى عبارت است از : مسبوق بودن ماهيت موجود و معلول شىء به عدمش كه در مرتبه علت آن تقرر دارد ، از آن روىِ كه عدم ماهيت ، با حدّ خاصى كه دارد ، از مرتبهء علّت آن انتزاع مىگردد ، اگرچه علتْ كمال وجودى ماهيت معلول را به گونهاى شريفتر و برتر دارا مىباشد . بنابراين ، علّت ماهيت قبل از ماهيت است ؛ قبليتى كه با بعديت معلول قابل جمع نمىباشد ، چرا كه عدم شىء با وجود آن قابل جمع نيست . و قدم دهرى عبارت است از : مسبوق نبودن علت نسبت به معلول به اين نحو از سبق .
[ حاصل آنكه : در سلسلهء طولى وجود ، علت شىء در مرتبهاى مقدم بر آن شىء قرار دارد ، زيرا وجود علت لزوماً قوىتر و شديدتر از وجود معلول بوده و مرتبهء بالاترى از كمال را دارد . بنابراين ، معلول با حدّ وجودى خاص خود ، در مرتبهء علت خود وجود ندارد ؛ پس در آن مرتبه معدوم مىباشد و چون مرتبه علت مقدم بر مرتبهء معلول است ، عدم معلول در آن مرتبه نيز مقدم بر وجود معلول در مرتبهء خود معلول خواهد بود . بنابراين ، وجود خاص معلول مسبوق است به عدم آن در مرتبهء علت . اين نحوه از مسبوقيت به عدم ، حدوث دهرى نام دارد .
اما علت نسبت به معلول خود چنين رابطهاى ندارد ؛ يعنى علتْ مسبوق به عدم