تخطي إلى المحتوى الرئيسي

گزيده دانش نامه امير المؤمنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 287

مساهمون:

ص٢٨٧

توضيحى در بارهء چگونگى تقسيم درآمدهاى عمومى در صدر اسلام

اصطلاح « بيت‌المال » در متون روايى ، يك اصطلاح عام براى درآمدهاى عمومى مسلمانان است كه براى مصرف در اختيار حكومت اسلامى قرار مىگيرد . از بررسى جامعِ روايات ، به طور كلّى دوگونه مورد مصرف براى بيت المال به دست مىآيد : مصارف خاص و مصارف عام .

1 . مصارف خاص

اين قسم ، آن دسته از مصارف عمومى را كه داراى عنوانى خاص هستند ، شامل مىشود ، مانند : تأمين فقرا و مستمندان و از كارافتادگان و خانواده‌هاى شهدا ، تأمين حقوق كارگزاران بيت المال و قضات و سربازان ، آموزش و بهداشت ، مخارج زندانيان ، بدهى بدهكاران ، ديهء مقتولانى كه ضامن شخصى ندارند ، عمران و آبادى شهرها و . . .

2 . مصارف عام

در صدر اسلام ، پس از تأمين مصارف خاص ، مازاد بيت المال بين عموم مسلمانان تقسيم مىگرديد . در متون روايى از اين نوع مصرف ، به عنوان حقّ عام افراد در بيت المال ، ياد گرديده است . توزيع مطلوب بيت المال از ديدگاه اسلام ، دو ويژگى اساسى را مورد تأكيد قرار مىدهد : 1 ) رعايت عدالت در تقسيم ، 2 ) حبس نكردن حقوق عمومى . 1 . رعايت عدالت در تقسيم : عدالت اقتصادى در توزيع امكانات عمومى در اسلام ، داراى دو معيار اصلى است : اولويت تأمين اجتماعى و رسيدگى به طبقات محروم و