عبادت خشوع دارد ، در تنگدستى آراسته و با عزّت نفْس است ، در سختىها شكيباست ، در طلبِ حلال است ، در پيمودن راه راست بانشاط است و از طمع و حرص به دور مىباشد ، در حالى كه اعمال نيك انجام مىدهد ترسان و نگران است ، روز را با اهتمام به شكر [ حق ] به شب مىرساند ، و شب را در حالى به صبح مىرساند كه همّ و غمش ياد خداست ، شب را با ترس و حذر مىگذراند و روز را با شادى و خوشحالى ؛ ترس و حذر از غفلتى كه از آن برحذر داشته شده است و شادى و خوشحالى به خاطر فضل و رحمتى كه به او رسيده است .
اگر نفْسش در آنچه وى دوست ندارد سركشى و نافرمانى كند ، او نيز شهوتهاى نفْس خود را بر آورده نمىسازد ، شادى و دلخوشى او به چيزى است كه زوال نمىپذيرد ( آخرت ) و بىرغبتى او به چيزى است كه باقى و پايدار نمىماند ( دنيا ) بردبارى را با دانش و گفتار را با كردار آميخته است . او را مىبينى كه آرزويش كوتاه و لغزشش اندك و دلش خاشع و نَفْسش قانع و خوراكش كم و كارش آسان و دينش محفوظ و شهوتش مرده و خشمش فروخورده است ، به خيرش اميد مىرود و شرّش به كسى نمىرسد .
6672 امام باقر عليه السلام : امير المؤمنين عليه السلام مىفرمود : تقوا پيشگان نشانههايى دارند كه با آنها شناختهمىشوند : راستگويى ، امانتدارى ، وفاى به عهد . . . كم آميختن با زنان ، احسان كردن بيدريغ ، خوش خويى ، بردبارى زياد و پيروى از علمى كه به خداوند عز و جل نزديك مىكند .
6673 امام باقر عليه السلام : تقواپيشگان كم خرجترين مردم دنيا و كمك كارترين آنان به تو هستند . به ياد داشته باشى ، ياريت مىدهند ، فراموش كنى ، به يادت مىآورند ، پيوسته گويندهء امر خدايند و همواره برپا دارندهء آن . براى دوستى خدا ، از هر دوستى و محبتى دلكندهاند و به خاطر طاعت پادشاه خويش از دنيا گريختهاند و از صميم دل به خداوند عز و جل و دوستى و محبّت او رو كردهاند و دانستهاند تنها به همو بايد چشم داشت كه شأن و مرتبى عظيم دارد .
ر . ك : ايمان ، باب 190 - 194 .
1868 - آنچه مانع تقوا مىشود
6674 امام على عليه السلام : جاى گرفتن تقوا در دلى كه شيفتهء دنيا باشد ، حرام باشد .
6675 امام على عليه السلام : به خدا قسم هيچ بندهاى را نديدهام كه تقوايش سودمند باشد ، مگر اينكه زبانش را نگه دارد .
6676 امام على عليه السلام : كسى كه دشمنى ورزد ، نمىتواند از خدا پروا داشته باشد .
6677 امام عسكرى عليه السلام : هر كه از مردم پروا [ حيا ] نكند ، از خداوند [ نيز ] پروا نمىكند .
1869 - حقّ تقوا
قرآن :
« اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! از خدا آن گونه كه حقِّ پروا كردن از اوست ، پروا كنيد و زينهار ، جز مسلمان نميريد » .
حديث :
6678 امام صادق عليه السلام - در پاسخ به سؤال از آيهء « از خدا آن گونه كه حقّ پروا كردن از اوست ، پروا كنيد » - فرمود : [ حقّ تقوا از خدا اين است ] كه اطاعت شود و نافرمانى نشود و پيوسته ياد شود و هرگز فراموش نگردد و سپاسگزارى شود و ناسپاسى نشود .
6679 بحار الأنوار - به نقل از ابوبصير - : از امام صادق عليه السلام دربارهء آيهء
« اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ ،
از خدا