399 . ترازو
1827 - ترازوى [ سنجش ] اعمال
قرآن :
« و در آن روز وزن ، حقّ است . پس هركس ترازوهاى [ عمل ] او سنگين باشد ، آنان رستگارانند . و هر كس ترازوهاى [ اعمال ] وى سبك باشد ، پس آنانند كه به خود زيان زدهاند ، چرا كه به آيات ما ستم مىكردند » .
ر . ك : كهف : آيهء 105 ومؤمنون : آيات 102 ، 103 وقارعه : آيات 6 - 11 .
حديث :
6492 پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : در روز قيامت خداوند به آدم مىفرمايد : نزد ترازو بايست و به آنچه از اعمال آنها به سوى تو بالا مىآيد بنگر ، پس هريك از آنها خوبىهايش به وزن ذرّهاى بر بدىهايش بچربد ، بهشت از آنِ او خواهد بود .
6493 امام باقر عليه السلام : خداوند كار نيك را بر مردم دنيا سنگين ساخته است ، چنان كه در ترازوهاى روز قيامت آنان سنگين است و خداوند عز و جل بدى را بر مردم دنيا سبك ساخته است ، چنان كه در ترازوهاى روز قيامت ايشان سبك است .
6494 الاحتجاج : زنديقى از امام صادق عليه السلام سؤالهايى پرسيد و از جمله اينكه آيا اعمال وزن نمىشوند ؟ حضرت فرمود : نه ، اعمال جسم نيستند ، بلكه در حقيقت صفتِ كارى است كه مردم انجام مىدهند . وانگهى كسى محتاج وزن كردن چيزى است كه شمار اشيا و سنگينى و سبكى آنها را نداند ، ولى براى خداوند هيچ چيز پوشيده نيست .
زنديق گفت : پس معناى ميزان چيست ؟
حضرت فرمود : عدل .
زنديق گفت : پس ، اينكه در كتاب خود گفته است : « و كسى كه ترازوهايش سنگين باشد » به چه معناست ؟ حضرت فرمود : يعنى كسى كه عملش بچربد « 1 » .
هامش
( 1 ) . مرحوم علّامهء طباطبايى گويد : در اين روايت تأييدى است بر آنچه در تفسير « وزن » گفتيم . يكى از لطيفترين نكاتى كه در اين روايت وجود دارد ، اين فرمودهء امام است كه : « اعمال در حقيقت صفتِ كارى است كه مردم انجام مىدهند » . امام عليه السلام در اين جمله اشارهمىفرمايد كه مراد از اعمالدر اينموارد ، حركات طبيعىاى كه از انسان سر مىزند نيست ؛ زيرا اين حركات در طاعت و گناه ، هردو ، صورت مىگيرد . بلكه مراد از اعمال صفاتى هستند كه بر كردارها عارض مىشوند و سنن و قوانين دينى يا اجتماعى آنها را براى اعمال معتبر مىداند . مثلًا در حالت جماع حركاتى صورت مىگيردكه اگرمطابقبا سنّتاجتماعى يا اجازهء شرعىباشد ، نكاح ناميده مىشوند و اگر مطابق بااينها نباشند ، زنا به شمار مىآيد ، در صورتىكه طبيعت و ماهيت حركاتى كه سر مىزند در هر دو حالت يكى است . امام عليه السلام براى فرمايش خود از دو راه استدلال كرده است : اول اينكه اعمال صفت هستند و وزن ندارند . دوم اينكه ، خداوند متعال احتياج به وزن كردن اشيا ندارد ؛ چون متّصف به صفت جهل نمىباشد ( الميزان في تفسير القرآن : 8 / 16 ) .