1589 - موارد جايز بودن دروغ
5476 امام صادق عليه السلام : دروغ نكوهيده است ، مگر در دو جا : دور كردن شرّ ستمگران و آشتى دادن ميان مسلمانان .
5477 امام صادق عليه السلام : سخن بر سه گونه است : راست و دروغ و آشتى دادن ميان مردم .
5478 امام صادق عليه السلام : اصلاح دهنده [ ميان مردم مسلمان ] ، دروغگو به شمار نمىآيد .
1590 - توريه « 1 »
قرآن :
« گفت : [ نه ] بلكه آن را اين بزرگترشان كرده است . بنابراين اگر سخن مىگويند ؛ از آنها بپرسيد » .
حديث :
5479 پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : در سربسته گويىها ، ظرافتهايى است كه مرد خردمند را از دروغ گفتن بىنياز مىكند .
5480 امام صادق عليه السلام - وقتى عبداللَّه بن بُكير به امام عليه السلام عرض كرد : كسى به خانهء مردى مىآيد و او را مىخواهد ، اما آنمرد به كنيزش مىگويد : بگو او اين جا ( نقطهاى كه به آن اشاره مىكند ) نيست [ اين چه حكمى دارد ؟ ] - فرمود : اشكالى ندارد .
اين دروغ نيست . « 2 »
1591 - گوش دادن به دروغ
قرآن :
« و [ برخى ] از يهوديان ، گوش مىسپارند به دروغ » .
حديث :
5481 امام على عليه السلام : گمراهان را بر گوش خود مسلّط مكن .
5482 بحار الأنوار : امام صادق عليه السلام - در پاسخ به اين سؤال كه آيا گوش دادن به داستان پردازان رواست يا نه - فرمود : نه . و هر كس به گويندهاى گوش سپارد ، او را بندگى كرده است . پس اگر گوينده از خدا سخن بگويد ، [ شنونده ] خدا را عبادت كرده است و اگر گوينده سخنان ابليسى بگويد او ( شنونده ) ابليس را عبادت كرده است .
هامش
( 1 ) . مقصود از توريه آن است كه متكلّم ، خلاف ظاهر كلام خود را اراده كند .
( 2 ) . شيخ انصارى در مكاسب ، بعد از ذكر اين حديث ، مىگويد : دروغ نبودن اين سخن ، در وقتى است كه جايى كه با انگشت خود به آن اشاره كرده و گفته اين جا نيست ، قسمت خالى خانه باشد ؛ زيرا توجيهى جز اين ندارد .