5395 پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر كس خودش گوسفندش را بدوشد و جامهاش را وصله كند و كفشش را پينه زند و با خدمتكارش همغذا شود و كالايش را از بازار [ به خانه ] حمل كند ، بىگمان از كبر پاك شده است .
5396 كنز العمّال : [ روزى ] پيامبر به طرف بقيع رهسپار شد . اصحاب حضرت در پى او به راه افتادند .
پيامبر ايستاد و به آنها دستور داد جلو بروند و آن گاه خود در پى آنها حركت كرد . علّت را پرسيدند ، فرمود : من صداى كفشهاى شما را شنيدم و ترسيدم چيزى از تكبّر ، به وجودم راه يابد . « 1 »
5397 امام على عليه السلام : ليكن خداوند بندگان خود را به انواع سختيها مىآزمايد و از طريق مجاهدتهاى گوناگون آنان رابه عبادت و بندگى مىگيرد و به انواع ناملايمات و ناخوشاينديها امتحانشان مىكند ، تا تكبّر را از دلهايشانبيرون بَرد و خاكسارى را در جانهايشان بنشاند و نيز تا اين آزمايشها را درهاى گشودهاى به سوىفضل ( احسان ) خويش قرار دهد .
5398 امام على عليه السلام : خداوند ، ايمان را براى پاك كردن از [ آلودگيهاى ] شرك واجب فرمود و نماز را براى دور كردن از كِبر .
5399 امام حسن عليه السلام : سزاوار نيست كسى كه بزرگى خدا را مىشناسد ، خود بزرگبين باشد ؛ زيرا بزرگى كسانى كه عظمت خدا را مىدانند ، در اين است كه افتادگى كنند و عزّت كسانى كه جلال و شكوه خدا را مىشناسند ، در اين است كه [ در برابر او ] خوارى نمايند .
1572 - پيامد تكبّر
5400 پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : كسى كه استكبارورزد ، خداوند او را پست گرداند .
5401 امام على عليه السلام : آزمندى و تكبّر وحسادت ، انگيزههاى فرو رفتن در گناهانند .
5402 امام على عليه السلام : شخص متكبّر ، از دوست بىبهره است .
5403 امام على عليه السلام : كسى كه تكبّر داشتهباشد ، عالم نمىشود .
5404 امام على عليه السلام : هر كه بر مردم بزرگى فروشد ، خوار شود .
5405 امام صادق عليه السلام : متكبّر ، هرگز نبايد توقّع تعريف و تمجيد [ ديگران را ] داشته باشد .
5406 امام كاظم عليه السلام : همانا زراعت ، در دشت پست مىرويد و روى تخته سنگ نمىرويد . حكمت نيز چنين است : در دل شخصفروتن آباد مىشود و در دل متكبّر گردنفراز آباد نمىشود ؛ زيرا كه خداوند فروتنى را ابزار خرد و دانايى قرار داده و تكبّر را از ابزار نادانى . مگر نمىدانى كه هر كس سرش را به سقف سايد ، سرش مىشكافد و هر كه سر پايينگيرد در زيرسقف سايه و پناه مىگيرد .
بدين سان نيز هر كه براى خدا فروتنى نكند ، خداوند او را پست گرداند و هر كه براى خدا فروتنى كند ، خداوند او را بالا برد .
1573 - جايگاه متكبّران
قرآن :
« پس ، از درهاى دوزخ وارد شويد و در آن هميشهبمانيد و حقّا كه چه بد است جايگاه متكبّران » .
حديث :
5407 امام صادق عليه السلام : در دوزخ درّهاى است براى متكبّران به نام « سَقَر » . اين درّه از شدّت گرماى خود به خداوند عز و جل شكايت كرد و خواهش نمود كه به وى اجازه دهد تا نَفَسى بكشد . پس نَفَس كشيد و [ از نفْس خود ] دوزخ را سوزاند .
هامش
( 1 ) . گفتنى است كه آنچه در اين احاديث به عنوان نشانههاى فروتنى آمده يك قاعدهء كلى كه نشانگر نبودن كبر در وجود شخص باشد نيست ، بلكه در اشخاص و اعصار و موارد مختلف فرق مىكند ؛ چه آن كه گفتهاند : « عدهاى از مردم هستند كه به قصد فروتنى پشمينه مىپوشند ، اما دلهايشان آكنده از خود پسندى و كبر است » . پس ، دقت شود .