اعراب :
واو
وَ الشَّمْسِ
كه اوّلين واو است براى قسم و سوگند است و ساير واوها در ما بعد آن عطف بر آن است تا قول خدا ،
قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها
، و آن جواب قسم است ، و تقديرش لقد افلح ، است .
و ماء در قول خدا ،
وَ ما بَناها
وَ ما سَوَّاها
مصدريه است و تقديرش و السماء و بنائها و الارض و طحواها و نفس و تسويتهاست و گفته شده كه ما در اين مواضع و آيات به معناى من است ، يعنى و الّذى بناها آنكه آنها را بنا نمود و از اهل حجاز حكايت مىشود كه ايشان وقتى صداى رعد را ميشنوند ميگويند : سبحان ما سبحت له يعنى منزّه است آن كسى كه تسبيح گفتم براى او ، و قول خدا ،
ناقَةَ اللَّهِ وَ سُقْياها
منصوب بفعل مضمر است يعنى حذر و دورى كنيد از شتر ماده خدا و بگذاريد آب خوردن او را .
تفسير :
( وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها )
البته گذشت كه براى خداى سبحانست كه به آنچه ميخواهد از خلقش سوگند ياد كند براى اعلان كردن بر بزرگى قدر و مقام آن و بسيارى انتفاع و سودمند شدن به آن .
مجاهد و كلبى گويند : و چون قوام عالم از حيوان و نبات به طلوع خورشيد و غروب آنست خداوند سبحان سوگند ياد كرده بخورشيد و تابش آن و نور آن و منتشر شدن آنست ، و بگفته قتاده مقصود تمام روز است ، و بگفته مقاتل مراد حرارت و گرمى آنست مثل قول خداى تعالى در سوره طه ،
وَ لا تَضْحى
، يعنى حرارت آن تو را اذيت نكند .
( وَ الْقَمَرِ إِذا تَلاها )
يعنى سوگند به ماه آن گه كه در پى خورشيد آيد