لغت :
التجاره : طلب سود و استفاده در خريد و فروش متاع است ، و كنايه شده در اينجا براى خواستن سود در اعمال عبادى و جهاد در مقابل دشمن .
اعراب :
و جز اين نيست كه
( تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ )
جايز است با اينكه آن محمول بر « تجاره » و خبر از آنست و درست نيست ، و جز اين نيست كه گفته شود ( للتجارة تؤمنون ) و البتّه گفته مىشود ( و ان تؤمنوا باللَّه ) براى آنكه آن بر طريقى آمده كه دلالت بر خبر تجارت مىكند نه بر خود خبر زيرا كه فعل دلالت بر مصدرش مىكند و انعقاد آن فقط بتجارت است در معنى نه در لفظ و در اين توطئه براى چيزيست كه در ايجاز بنا بر معنى مىشود و عرب ميگويد : ( هل لك فى خير تقوم الى فلان فتعوده و ان تقوم اليه ) آيا براى تو خيرى هست كه به روى بسوى فلانى پس او را عيادت كنى و اينكه به طرف او حركت كنى .
و قول او
( يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ )
در مجزوم بودن آن دو وجه است :
1 - اينكه آن جواب
( هَلْ أَدُلُّكُمْ )
است و آن گفته فراء است و اصحاب بصرى ما آن را انكار نمودهاند و گفتهاند كه دلالت بر تجارت موجب آمرزش و مغفرت نميشود .
2 - اينكه آن محمول بر معنى است براى آنكه قول او
( تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ )
- معنايش ( آمنوا باللَّه و رسوله و جاهدوا فى سبيله ) است و آن امريست كه بلفظ خبر آمده و دلالت بر اين مىكند قرائت عبد اللَّه بن مسعود آمنوا باللّه و جاهدوا و مانعى نيست كه امر بلفظ خبر بيايد چنانچه خبر هم بلفظ امر آمده در قول
هامش
( - عنكبوت آيهء 24 و آيات عديدهء ديگر كه مخفّف آمده است .