عامل در (
يَوْمَ تَمُورُ السَّماءُ مَوْراً
) قوله واقع است ، يعنى : ( يقع فى ذلك اليوم ) و نيز جايز است يوم در اينجا بر تقدير اذا باشد كه عامل در آن جواب شرط خواهد بود كه فاء و ما بعد آن باشد كه (
فَوَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ
) است ، همانگونه آمده است و (
يَوْمَ يُحْشَرُ أَعْداءُ اللَّهِ إِلَى النَّارِ فَهُمْ يُوزَعُونَ
) ، و
يَوْمَ يُدَعُّونَ
بدل
يَوْمَ تَمُورُ السَّماءُ
است ، و اگر هم بخواهى ميتوانى تقدير بگيرى ( يوم يدعون الى نار جهنّم دعا يقال لهم هذه النار التي كنتم بها تكذّبون ) كه يقال در آن عمل كند .
أَ فَسِحْرٌ هذا
، مبتدا است و خبرش
أَمْ أَنْتُمْ
است ، يعنى : ( بل انتم لا تبصرون ) .
معناى آيات :
« وَ الطُّورِ »
از جبائى و جماعتى از مفسّرين نقل شده است كه خداوند به آن كوهى سوگند ياد كرده است كه در سرزمين مقدّس در آن با موسى هم سخن شد .
از مجاهد و كلبى نقل شده است منظور از طور هر كوهى است ، زيرا خداوند انواع و اقسام نعمتهاى خود را در كوه بوديعت گذاشته است .
« وَ كِتابٍ مَسْطُورٍ »
مسطور بمعنى مكتوب است ، و آن كتابى است كه خداوند آن را براى فرشتگانش در آسمان نوشته است كه در آن آنچه را كه شده است و خواهد شد ميخوانند .
بعضى گفتهاند : كتاب مسطور قرآن مجيد است كه در لوح محفوظ در پيشگاه الهى نوشته شده است ، و منظور از رق منشور هم همين كتاب است .
از فراء نقل شده است كه كتاب مسطور نامههاى اعمال است كه روز قيامت براى بندگان خدا بيرون آورده خواهد شد ، كه بعضى كتاب خود را به دست راست و بعضى به دست چپ گيرند ، و اين مانند آن آيه خواهد شد كه ميفرمايد :
(
وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ كِتاباً يَلْقاهُ مَنْشُوراً
) .