( لم يمنع الشّرب منها غير ان نطقت * حمامة فى غصون ذات او قال )
يعنى : ( چيزى مانع آب خوردن آن شتر نشد غير از صداى كبوتر مادهاى كه در شاخههاى درخت ميوهدار بود ) .
و نيز روايت شده است ( غير أن نطقت ) برفع غير چون اضافه شده است به ( أن ) و آن نميتواند مفتوح باشد ، و همچنين يوم نيز چون اضافه به جمله شده است مفتوح مىشود ، همانطور كه خوانده شده است ( من خزى يومئذ ) كه يوم مفتوح است با اينكه در موضع جر است ، زيرا تو آن را به غير متمكن اضافه نمودهاى .
بعضى گفتهاند هنگامى كه در كلام عرب ظرفى جريان يافت بر اين استعمال در موضع رفع باقى مىماند ، و گاهى هم مفتوح مىآيد همانگونه كه در ( و منا دون ذلك ) و (
لَقَدْ تَقَطَّعَ بَيْنَكُمْ
) آمده است .
معنى آيات :
« وَ الذَّارِياتِ ذَرْواً »
روايت شده است ابن كوا از امير المؤمنين عليه السلام كه روى منبر سخن ميگفت پرسيد منظور از ذاريات ذروا چيست ؟ حضرت فرمودند :
منظور باد است ، پرسيد :
« فَالْحامِلاتِ وِقْراً »
چيست ؟ فرمود : منظور از آن ابر است ، پرسيد :
« فَالْجارِياتِ يُسْراً »
چيست ؟ فرمود : منظور كشتيها است ، پرسيد :
« فَالْمُقَسِّماتِ أَمْراً »
چيست ؟ فرمودند : منظور فرشتگانند .
و اين معنى از ابن عباس و مجاهد نيز روايت شده است .
و ذاريات بادها هستند كه خاك و خاشاك گياهان را پراكنده ميسازد ، و حاملات وقر ( يعنى : حمل كنندگان چيزهاى سنگين ) ابرها هستند كه وزن معيّنى از آب را از منطقهاى به منطقهء ديگر حمل ميكنند ، و اين ابرها بخاطر حمل آن آبها سنگين ميگردند .
وقر بكسر بمعنى سنگينى بارى است كه بر دوش است يا در شكم است .