كردن آن را ندارد ، و آن روز قيامت است .
از ابى مسلم است كه يعنى : پيش از آنكه روزى فرا رسد كه نه رد خواهد شد و نه از وقتش عقب مىافتد و آن روز مرگ است .
( ما لَكُمْ مِنْ مَلْجَإٍ يَوْمَئِذٍ )
يعنى : روزى كه پناهگاهى كه شما را از عذاب خدا حفظ كند نداريد .
( وَ ما لَكُمْ مِنْ نَكِيرٍ )
يعنى : در آن روز نميتوانيد انكار كنيد ، و عذاب الهى را تغيير دهيد ، و بعضى گفتهاند يعنى : در آن روز ياورى انكار كننده نداريد كه بتواند عذابى را كه بر شما وارد مىشود انكار كند ، سپس به پيامبرش ميفرمايد :
( فَإِنْ أَعْرَضُوا فَما أَرْسَلْناكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظاً )
يعنى : اى پيامبر ! اگر كافران از آنچه كه بسوى آن دعوتشان ميكنى رويگرداندند ما تو را مأمور نگهبانى آنان نساختهايم كه از راه دين بيرون نرويد ، همانگونه كه چوپان گوسفندان خود را نگهبانى مىكند ، تا پراكنده نشوند ، از روگردان شدن آنان اندوه به خود راه نده .
( إِنْ عَلَيْكَ إِلَّا الْبَلاغُ )
يعنى : تو وظيفهاى جز اين ندارى كه مفاهيم اسلامى را به آنان ابلاغ كنى ، و راه سعادت را به آنان نشان دهى .
( وَ إِنَّا إِذا أَذَقْنَا الْإِنْسانَ مِنَّا رَحْمَةً فَرِحَ بِها )
يعنى : هر گاه كه ما نعمتى به انسان ميرسانيم انسان را بغرور و فساد ميكشاند ، زيرا منظور از شادى در اينجا نوعى فساد و انكار است ، زيرا در اين آيه نوعى مذمت و بدگويى از انسان شده است .
و بعضى هم گفتهاند : منظور از رحمت در اينجا عافيت و صحّت است .
( وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ )
يعنى : اگر قحطى يا فقر و مرض