پس از وى بايد جانشين شود پرسش كرد . امّا آنحضرت به وى آگهى داد كه پس از وفات او دورهء غيبت صغرى نيز به پايان مىرسد .
در طول سالهاى غيبت صغرى چهار فقيه بزرگ ياد شده ، به نيابت از امام نقش رهبرى را ايفا مىكردند و چه بسا اين مدّت براى تربيت امّت براى گزينش رهبران خود در دورهء غيبت كبرى از ميان فقها ، كسانى را كه از نظر خصوصيتها به نوّاب اربعه بيشتر نزديك باشند ، كافى بوده است . چرا كه ضرورى بود امّت از ميان فقهاى عادل و راسخ در دانش اهل بيت ، و زاهد در دنيا و كسانى كه تبلور تعاليم مكتب هستند ، بتواند كسى را برگزيند .
شايد حكمت اين امر در اين نهفته باشد كه ارتباط الهى از وحى به وصايت ( امامت ) و از آن به نيابت خاصّه و پس از آن به نيابت عامه ، درجه بندى مىشود .
روزگار پيامبر بزرگ اسلام صلى الله عليه و آله ، روزگار وحى است كه شاهد ماجراهاى عظيمى است . پس از آنكه كار تبليغ رسالت كامل شد ، ائمه عليهم السلام مأمور اين وظيفه شدند كه آيات متشابه قرآنى را تفسير كنند . چرا كه مردم خود مىبايست مستقيماً به آيات محكم رجوع مىكردند . اين نكته خود گامى پيش برنده در راه برخورد با وحى تلقّى مىشود .
در روزگار امامت ، بسيارى از دانشمندان مسلمان در پى فرا گرفتن فقه ، همّت گماردند تا آنجا كه برخى از آنان از سوى ائمه مأمورِ دادن فتوا شده بودند .
بعد از اين دوره ، مرحلهء نيابت خاصّه آغاز مىشود . مردم در اين مرحله وظيفه داشتند از طريق مراجعه به نوّاب امام عليه السلام و نه به صورت مستقيم ، آن چنان كه در روزگار امامت معمول بود ، با آنحضرت تماس بگيرند .
امّا اكنون كه عصر نيابت عامّه است ، مسلمانان بايد به فقيهان عادلى كه بنابر مقياسهاى عمومى ، به شايستگيهاى آنها شناخت پيدا كردهاند ، مراجعه كنند .
اين شايستگيها از زبان ائمه عليهم السلام براى مردم بازگو و تبيين شده است .
هدايتگران راه نور ، زندگينامه چهارده معصوم (ع) (فارسى) — صفحة 972
مساهمون: شريعت
ص٩٧٢