از طرفى اينان نيز بايد از نظامى اجتماعى و استوارى بر خوردار شوند تا بتوانند در برابر رخدادها و مبارزهجوئيها توانا باشند . اين نظام در رهبرى مرجعيّت تبلور مىيابد . بدين معنى كه شيعيان به گرد محور عالمان الهى و امَناى وى بر حلال و حرام ، جمع شوند . از اين رو در دوران امام عسكرى عليه السلام شالودهء نظام مرجعيّت تحكيم يافت و نقش دانشمندان شيعه ، بدين اعتبار كه آنان وكلا و نوّاب و سفيران امام معصوم عليه السلام هستند ، برجستگى ويژهاى پيدا كرد و روايتهاى فراوانى از امام عسكرى عليه السلام در بارهء نقش علماى دينى در بين مردم منتشر شد كه يكى از آنها همان روايت معروفى است كه امام عسكرى عليه السلام از جدّ خويش امام صادق عليه السلام روايت كرده است و در آن آمده :
« آن كه از فقيهان خويشتندار است و دين خويش را پاسدار و با هوا و هوس خود ستيزه كار و امر مولاى خويش را فرمانبردار ، پس بر عوام است كه از او تقليد كنند » .
از همين رو دانشمندان هدايت يافته ، به نور اهل بيت عليهم السلام امور امّت را در دوران امام عهده دار شدند و با امام در بارهء مسائل مشكلّى كه با آنها بر خورد مىكردند ، نامه مىنگاشتند و امام هم پاسخهاى به آنها مىنوشت و نامهها را به امضاى ( توقيع ) خويش مهر مىكرد . اين نامهها پيش علما به تواقيع معروف شد و برخى از آنها از سوى امام عسكرى عليه السلام شهرت خاصّى كسب كردند .
آنچه در زير مىآيد نام گروهى از ياران امام و كسانى است كه از وى روايت مىكردند . چنان كه از تاريخ پيداست برخى از اين افراد در مركز رهبرى شيعه جاى داشتهاند :
1 - ابراهيم بن ابي حفص : نجاشى در باره وى مىگويد ، او يكى از سالخوردگان ياران امام عسكرى عليه السلام است . و در تعريف او افزوده : وى ثقه و « وجيه » است و كتابى دارد به نام الردّ على الغالية و ابو الخطاب . . . « 1 »
هامش
( 1 ) - حياة الامام الحسن العسكري - باقر شريف القرشى ، ص 131 .