3 - توجّه به عبّاسيّان و كسب دوستى آنان و بازگشت به خطّ آنها پس از تصفيه فضل بن سهل و به شهادت رساندن امام رضا .
بدين ترتيب بود كه مأمون توانست در مسند حكومت باقى بماند و پس از خود از تخت خلافت عبّاسى محافظ كند .
امام در ميدان مبارزه
چرا امام رضا عليه السلام و لايتعهدى مأمون را پذيرفت و اگر به اين كار مجبور بود چگونه در برابر او به مبارزه ايستاد ؟
پيش از گفتن پاسخ به اين پرسش ، ناچار بايد به وضع جنبش مكتبى ، هنگام به امامت رسيدن آنحضرت پس از پدرش ، نگاهى بيفكنيم .
در حديثى آمده است : تقدير آن بود كه امام موسى كاظم ، قائم آل محمّد صلى الله عليه و آله باشد ، امّا شيعه اين امر را افشا كرد و خداوند تغيير مشيت داده و آن را تا سرآمدى نامعلوم به تأخير انداخت .
اين سخن بدان معنى است كه جنبش مكتبى در آن روز در سطح تصدّى امور امّت بود . اگر چه امام كاظم در زندان هارون به زهر كشته شد ، جنبش - همچنان كه از حديث استنباط مىشود - چندان آسيب نديد .
بدين ترتيب امامت امام رضا يكى از دو فرصت به شمار مىآمد :
نخست : اقدام به حركت مسلحانه كه منجر به نابودى جنبش مىشد .
دوّم : پاسخ به رويارويى و مبارزهء مأمون با پذيرفتن ولايتعهدى او جهت اقدام از طريق حكومت بدون آنكه آن را قانونى بشناسد . همچنان كه يوسف پيامبر عليه السلام از عزيز مصر خواست تا او را بر گنجينههاى زمين بگمارد و سپس از راهى كه مىتوانست از درون نظام ، دست به اصلاحات زد و نيز همانگونه كه امام اميرالمؤمنين عليه السلام با خلفاى پيش از خود به عنوان يكى از اعضاى شوراى