كردند مسائلى را كه از آنحضرت پرسيده بودند و پاسخهايى كه او داده بود گرد آوردند ، كه به 15 هزار مسأله رسيد . « 1 »
امام عليه السلام خود يك بار فرمود :
« در روضه مىنشستم . در مدينه علماى بسيارى بودند و هرگاه يكى از آنان از پاسخ در مىماند به من اشاره مىكرد و مسائلى را پيش من مىفرستاد و من بدانها پاسخ مىگفتم » . « 2 »
امام در حالى كه تنها بيست و اندى از عمر شريفش مىگذشت ، در مسجد رسول خدا مىنشست و فتوا مىداد .
براى آنكه با نقش امام رضا در اين باره بيشتر آشنايى حاصل كنيم بايد اندكى به عقب بازگرديم .
حزب عبّاسى كه پس از خلاء سياسى ناشى از عدم سلطهء اموى ، برگردهء مسلمانان سوار شده بود خود را در برابر جريانهاى سياسى مخالف يافت . اين جريانها بر فكر و انديشه تكيه داشتند و به نظريات فرهنگى و علمى مسلّح بودند . در مقدّمه جريانها بايد از جريان علوى ياد كرد . اين جريان علاوه بر رهبرى مردم در مسائل فكرى ، رهبرى مخالفتهاى سياسى را نيز در دست داشت . حزب عبّاسى كه در خلاء فكرى كُشندهاى به سرمىبرد چارهاى جز اين نيافت كه در صدد كاوش از منابع فكرى خارجى برآيد و بر همين اساس بود كه نهضت ترجمه را نيرو بخشيد و پيش از پرداختن به كتابهاى علمى به ترجمه كتابهاى فلسفى توجّه كرد . اين حركت موجب اضطراب فكرى و آشفتگى فرهنگى امّت اسلامى شد و وحدت امّت را با خطر روبهرو ساخت . عوامل متعددى در پديدآوردن اين خطر نقش داشتند :
هامش
( 1 ) - بحارالانوار ، ج 49 ، ص 97 .
( 2 ) - همان مأخذ ، ص 100 .